Słowniczek

Definicja

alotropia –
zjawisko występowania tego samego pierwiastka chemicznego w kilku odmianach, które różnią się między sobą strukturą krystaliczną lub liczbą atomów w cząsteczce, co powoduje ich odmienne właściwości

Definicja

antydetonatory –
substancje przeciwstukowe dodawane do benzyny w celu podwyższenia jej liczby oktanowej

Biogram 

Amedeo Avogadro (znany też jako Amadeo Avogadro)
Data urodzenia 
9.08.1776
Miejsce urodzenia 
Turyn (Włochy)
Data śmierci 
9.07.1856
Miejsce śmierci 
Turyn (Włochy)
Karierę zawodową rozpoczął jako prawnik. Następnie został profesorem fizyki matematycznej. Avogadro stwierdził, że równe objętości wszystkich gazów, w tych samych warunkach temperatury i ciśnienia, zawierają jednakowe liczby cząsteczek (prawo Avogadra). Jego hipoteza była kluczem do rozwiązania wielu problemów, przed którymi stanęły nauki chemiczne XIX wieku. Liczba NA = 6,02 · 1023, związaną z definicją mola, jednej z podstawowych jednostek układu SI, nazwano od nazwiska uczonego liczbą Avogadra.

Biogram 

Frederick Banting
Data urodzenia 
14.11.1891
Miejsce urodzenia 
Alliston/Ontario (Kanada)
Data śmierci 
21.02.1941
Miejsce śmierci 
Poniósł śmierć w wyniku katastrofy lotniczej (lot do Anglii)
Z wykształcenia lekarz (specjalizował się w pediatrii). Pracował również jako wykładowca farmakologii na Uniwersytecie w Toronto. Jego największym osiągnięciem było w 1922 roku odkrycie insuliny (wspólnie ze swoim asystentem – Charlesem Bestem), za co w 1923 roku otrzymał Nagrodę Nobla.

Definicja

barwniki –
substancje nadające barwę albo przywracające barwę produktom

Biogram 

Charles Herbert Best
Data urodzenia 
27.02.1899
Miejsce urodzenia 
West Pembroke/Ontario (Kanada)
Data śmierci 
31.03.1978
Miejsce śmierci 
Toronto
Kanadyjski fizjolog, współodkrywca insuliny w 1922 roku. Po II wojnie światowej pracował jako naukowy ekspert w Światowej Organizacji Zdrowia (WHO).

Definicja

beton –
materiał budowlany, który powstaje poprzez wymieszanie w odpowiednich proporcjach: cementu, kruszywa i wody

Definicja

BHP –
skrót określający zbiór zasad i przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy, a także niezależna dziedzina wiedzy zajmująca się określaniem warunków pracy

Definicja

biodegradacja –
biochemiczny rozkład związków organicznych na prostsze składniki chemiczne zachodzący pod wpływem organizmów żywych

Biogram 

Carl Bosch
Data urodzenia 
1874 r.
Miejsce urodzenia 
Kolonia
Data śmierci 
1963 r.
Miejsce śmierci 
Heidelberg
Niemiecki chemik, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii w roku 1931, prowadził prace badawcze nad syntezą amoniaku (metodą Habera–Boscha) oraz uwodornieniem węgla; jest uważany za jednego z twórców nowoczesnego przemysłu chemicznego w Niemczech.

Biogram 

Adolf Butenandt
Data urodzenia 
24.03.1903
Miejsce urodzenia 
Bremerhaven-Wesermünde (Niemcy)
Data śmierci 
18.01.1995
Miejsce śmierci 
Monachium (Niemcy)
Niemiecki biochemik, który w swojej pracy naukowej zajmował się głównie badaniem nad hormonami płciowymi i substancjami wabiącymi u owadów. Za badania nad hormonami płciowymi i syntezę hormonów ludzkich w 1939 roku otrzymał Nagrodę Nobla (wspólnie z chorwackim chemikiem – Leopoldem Ružičką).

Definicja

cegła –
ceramiczny materiał budowlany otrzymywany z mieszaniny gliny, piasku i wody, poddanej formowaniu, suszeniu i wypaleniu

Definicja

cement –
hydrauliczne spoiwo, które wiąże ze sobą piasek i kruszywa wchodzące w skład mieszanek betonowych lub zapraw murarskich

Definicja

ciało bezpostaciowe (amorficzne) –
ciało stałe, które nie ma budowy krystalicznej, charakteryzujące się chaotycznym rozmieszczeniem atomów (cząsteczek), podobnie jak w cieczach, z tą jednak różnicą, że atomy (cząsteczki) w tym przypadku nie mogą się swobodnie poruszać

Biogram 

Jan Czochralski
Data urodzenia 
23.10.1885
Miejsce urodzenia 
Kcynia (Polska)
Data śmierci 
22.04.1953
Miejsce śmierci 
Poznań (Polska)
Był znanym chemikiem i metalurgiem, twórcą szeregu nowych metod badawczych i patentów (np. stop zwany metalem B, który znalazł zastosowanie w kolejnictwie). Największym jego osiągnięciem było opracowanie metody otrzymywania monokryształu krzemu. Uchwałą Sejmu RP rok 2013 został nazwany Rokiem Jana Czochralskiego.

Definicja

dawka –
ilość substancji chemicznej pobrana lub wchłonięta do organizmu określoną drogą, warunkująca brak lub wystąpienie określonych efektów biologicznych; zwykle dawka jest wyrażona w jednostkach wagowych na masę albo powierzchnię ciała, niekiedy dodatkowo – na dobę

Definicja

degradacja gleby –
niszczenie powodujące obniżenie żyzności gleby i jej biologicznej wartości

Definicja

destylacja –
metoda rozdzielania składników ciekłej mieszaniny, wykorzystująca różnice w ich temperaturach wrzenia; proces destylacji polega na odparowywaniu kolejnych składników mieszaniny, a następnie skraplaniu ich par w wyniku oziębienia

Definicja

destylacja frakcyjna (destylacja frakcjonowana, rektyfikacja) –
metoda rozdzielania składników mieszaniny wieloskładnikowej na frakcje

Definicja

detergenty –
syntetyczne substancje powierzchniowo czynne (zmniejszające napięcie powierzchniowe wody)

Definicja

dewastacja gleby –
całkowite zniszczenie gleby na danym terenie

Definicja

diament –
minerał, odmiana alotropowa węgla będąca najtwardszą znaną substancją występującą w przyrodzie

Definicja

E-dodatki do żywności –
substancje dodawane do żywności w celu polepszenia jej jakości, gruntownie przebadane i spełniające normy europejskie, np. substancje konserwujące oznaczone są kodami od E 200 do E 299

Definicja

emulgatory –
substancje ułatwiające tworzenie się emulsji i nadające jej trwałość; gromadzą się na powierzchni granicznej dwóch cieczy tworzących emulsję, zmniejszają silnie napięcie powierzchniowe i zapobiegają zlepianiu się kropelek emulsji, emulgatorami są na przykład detergenty

Definicja

emulsja –
mieszanina dwóch lub więcej cieczy, które się ze sobą nie mieszają; jedna ciecz rozproszona jest w drugiej w postaci małych kropelek; przykładem emulsji jest mleko

Biogram 

Richard Robert Ernst
Data urodzenia 
14.08.1933
Miejsce urodzenia 
Winterthur (Szwajcaria)
Chemik, którego największym osiągnięciem był rozwój metody badań za pomocą magnetycznego rezonansu jądrowego, za co w 1991 roku otrzymał Nagrodę Nobla.

Definicja

eutrofizacja –
proces prowadzący do nadmiernego przyrostu materii organicznej w zbiornikach wodnych; do rozwoju eutrofizacji przyczyniają się fosforany(V) trafiające do wód wraz ze ściekami z gospodarstw domowych

Definicja

fajans –
tworzywo ceramiczne wytwarzane z zanieczyszczonego kaolinu, charakteryzujące się porowatym czerepem oraz jasnokremową barwą

Definicja

farma wiatrowa –
zespół położonych w niewielkiej odległości od siebie wiatrowych urządzeń prądotwórczych, grupujący od ponad 10 do nawet 100 turbin wiatrowych

Definicja

faza rozpraszająca –
inna nazwa to faza dyspersyjna, pełni rolę rozpuszczalnika w emulsjach i innych roztworach koloidalnych

Definicja

faza rozproszona –
inna nazwa to faza zdyspergowana, jest w emulsjach odpowiednikiem substancji rozpuszczonej

Definicja

fermentacja –
reakcja biochemiczna zachodząca pod wpływem enzymów drobnoustrojów zwykle w warunkach beztlenowych; niektóre procesy produkcji związków organicznych z wykorzystaniem mikroorganizmów nazwane są fermentacją, pomimo iż zachodzą z udziałem tlenu, np. fermentacja octowa; nazwa pochodzi od łac. fermentatio – zakwaszenie, burzenie się

Definicja

fermentacja alkoholowa –
proces zachodzący pod wpływem enzymów (zawartych w drożdżach), polegający na przemianie cukrów prostych w etanol

Definicja

fermentacja mlekowa –
proces zachodzący z udziałem bakterii kwasu mlekowego, polegający na przemianie cukrów w kwas mlekowy

Definicja

fermentacja octowa –
proces polegający na utlenieniu etanolu do kwasu octowego; zachodzi pod wpływem enzymów wytwarzanych przez bakterie kwasu octowego

Definicja

feromony –
związki chemiczne wydzielane i wyczuwane przez zwierzęta i rośliny w celu przekazywania informacji (komunikacji)

Definicja

flawonoidy (polifenole) –
związki organiczne występujące naturalnie w roślinach; wiele z nich wykazuje silne działanie przeciwutleniające i zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób układu krwionośnego i nowotworów

Definicja

frakcja –
mieszanina substancji o zbliżonych temperaturach wrzenia, mieszczących się w określonym przedziale wartości

Definicja

fullereny –
cząsteczki węgla składające się z parzystej liczby atomów tworzące zamkniętą, pustą w środku bryłę

Definicja

gips krystaliczny –
siarczan(VI) wapnia—woda(1/2)

Definicja

gips palony –
siarczan(VI) wapnia—woda(2/1)

Definicja

gleba –
powierzchniowa warstwa skorupy ziemskiej powstająca w wyniku wietrzenia skał, czyli długotrwałych, złożonych procesów fizycznych, chemicznych i biologicznych zachodzących pod wpływem czynników atmosferycznych, wody oraz działania mikroorganizmów

Definicja

glina –
skała osadowa będąca podstawowym surowcem do produkcji wyrobów ceramicznych

Definicja

grafen –
forma alotropowego węgla o płaskiej strukturze grubości jednego atomu

Biogram 

Fritz Haber
Data urodzenia 
1868 r.
Miejsce urodzenia 
Wrocław
Data śmierci 
1934 r.
Miejsce śmierci 
Bazylea
Niemiecki chemik, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii w 1918 roku za syntezę amoniaku z azotu i wodoru, nazwaną później metodą Habera–Boscha, metoda ta umożliwiła produkcję amoniaku z azotu i wodoru z powietrza na skalę przemysłową, pozwoliła na rozwój produkcji sztucznych nawozów azotowych.

Definicja

herbicydy –
rodzaj pestycydów, które służą ochronie upraw przed chwastami

Definicja

hydraty –
w chemii nieorganicznej, sole, które zawierają cząsteczki wody wbudowane w sieć krystaliczną

Definicja

hydroenergetyka –
termin określający wytwarzanie energii elektrycznej przez elektrownie wodne

Definicja

insulina –
hormon peptydowy mający podstawowe znaczenie w przemianie cukrów, białek i tłuszczów

Definicja

izolator elektryczny –
materiał, który nie przewodzi prądu elektrycznego

Definicja

kalcyt –
minerał o wzorze Ca CO IndeksDolny 3 KoniecIndeksów (węglan wapnia), główny składnik skał wapiennych

Definicja

kamionka –
tworzywo ceramiczne o dużej twardości i odporności chemicznej, otrzymywane z glin ogniotrwałych

Definicja

kaolin (glinka porcelanowa) –
skała osadowa, której nazwa pochodzi od chińskiej góry Gaoling, skąd rzekomo pierwszy raz ją wydobyto

Definicja

kaolinit –
minerał z gromady krzemianów; składnik kaolinu, powstający w procesie wietrzenia skaleni (glinokrzemianów)

Definicja

kofeina –
związek organiczny z grupy alkaloidów znany z pobudzającego działania; kofeina zawarta jest m.in. w ziarnach kawy i liściach herbaty; popularnymi napojami zawierającymi kofeinę są: kawa, herbata, gorąca czekolada, napoje energetyzujące oraz typu cola

Definicja

konserwant –
związek lub mieszanina związków chemicznych, powodujący przedłużenie trwałości produktów spożywczych

Definicja

konwersja fototermiczna –
proces polegający na przetwarzaniu energii słonecznej na energię cieplną

Definicja

kraking –
proces rozpadu alkanów o długich łańcuchach węglowych na związki o łańcuchach zawierających mniejszą liczbę atomów węgla

Definicja

kruszywo –
sypki materiał pochodzenia organicznego lub mineralnego stosowany głównie do produkcji zapraw budowlanych i betonów oraz do budowy dróg

Definicja

krzemionka –
tlenek krzemu(IV)

Definicja

lek –
substancja wprowadzana do organizmu w celu zahamowania przyczyny bądź objawów choroby

Definicja

liczba oktanowa –
parametr będący miarą odporności benzyny na spalanie detonacyjne (spalanie stukowe)

Biogram 

Ignacy Łukasiewicz
Data urodzenia 
08.03.1822
Miejsce urodzenia 
Zaduszniki
Data śmierci 
07.01.1882
Miejsce śmierci 
Chorkówka
Aptekarz, konstruktor lampy naftowej i twórca przemysłu naftowego w Polsce. Jako pierwszy człowiek na świecie przeprowadził destylację ropy naftowej i założył pierwszą kopalnię ropy naftowej.

Definicja

metody konserwowania żywności –
metody mające na celu zachowanie i utrzymanie żywności w niezmienionym stanie poprzez zabezpieczenie jej przed niekorzystnym wpływem czynników chemicznych (utlenianie), fizycznych (temperatura, światło) lub biologicznych (mikroorganizmy), np. zamrażanie mięsa, suszenie owoców, marynowanie ogórków

Definicja

minerały –
naturalne, jednorodne składniki skorupy ziemskiej o charakterystycznym składzie i specyficznych właściwościach fizycznych; większość z nich jest częścią ciał krystalicznych o uporządkowanej budowie wewnętrznej, w której atomy i jony zajmują ściśle określone miejsce, tworząc sieć przestrzenną; minerały łączą się ze sobą w formy zwane skałami

Biogram 

Carl Friedrich Christian Mohs
Data urodzenia 
29.01.1773
Miejsce urodzenia 
Gernrode (Niemcy)
Data śmierci 
29.09.1839
Miejsce śmierci 
podczas podróży do Agordo (Włochy)
Studiował chemię, matematykę i fizykę na Uniwersytecie w Halle, a także mineralogię na Akademii Górniczej we Freibergu. W 1802 roku przeniósł się do Austrii, gdzie zajmował się badaniem i klasyfikacją minerałów. Największym, najbardziej znanym i powszechnie wykorzystywanym do dziś osiągnięciem Mohsa jest zaproponowana przez niego w 1812 r. dziesięciostopniowa skala twardości minerałów (skala Mohsa). Pozwala ona określać stopień odporności minerałów twardszych na zarysowania przez minerały bardziej miękkie.

Definicja

monokryształ –
ciało krystaliczne odznaczające się jednakową orientacją sieci krystalicznej, niezależnie od wielkości kryształu

Biogram 

Ignacy Mościcki
Data urodzenia 
1867 r.
Miejsce urodzenia 
Mierzanowo
Data śmierci 
1946 r.
Miejsce śmierci 
Versoix
Polski chemik i polityk; prowadził prace badawcze w dziedzinie technologii ropy naftowej i gazu ziemnego, opracował oryginalną metodę otrzymywania kwasu azotowego(V); jeden z twórców przemysłu chemicznego w Polsce; założyciel Chemicznego Instytutu Badawczego w Warszawie; prezydent Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1926–1939; w 1937 r. ustanowił w Polsce dzień 11 listopada Narodowym Świętem Niepodległości.

Definicja

mydła –
sole metali z grup 1. i 2. (głównie sodu, potasu, magnezu) i wyższych kwasów tłuszczowych

Definicja

napięcie powierzchniowe –
zjawisko spowodowane siłami spójności występującymi w cieczach; dzięki temu zjawisku powierzchnia cieczy zachowuje się jak sprężysta błona; woda charakteryzuje się największym napięciem powierzchniowym ze wszystkich cieczy

Definicja

napój energetyzujący –
napój, którego głównymi składnikami są kofeina, tauryna, witamina B, różne zioła oraz cukier; jego działanie polega na zwiększaniu koncentracji i wydolności organizmu; ponadto przyspiesza on metabolizm

Definicja

napój izotoniczny –
napój, w którego skład wchodzą: woda, węglowodany oraz chlorek sodu; spożywany podczas wzmożonego wysiłku fizycznego w celu wspomagania wyrównywania poziomu wody i elektrolitów wydzielanych z organizmu podczas dużego wysiłku fizycznego

Definicja

nawozy mineralne –
sole lub inne związki dodawane do gleby w celu uzupełnienia niedoboru pierwiastków pobieranych przez uprawniane na niej rośliny; mogą być jednoskładnikowe (dostarczają jednego podstawowego składnika pokarmowego) lub wieloskładnikowe (uzupełniają niedobór kilku składników w glebie); wyróżnić można nawozy mineralne pochodzenia naturalnego oraz nawozy sztuczne uzyskiwane na drodze chemicznych procesów przemysłowych

Definicja

nawozy naturalne organiczne –
produkuje się z substancji organicznej; należą do nich nawozy pochodzenia zwierzęcego (obornik, gnojówka) lub pochodzenia roślinnego (torf)

Definicja

odmiany alotropowe –
odmiany tego samego pierwiastka, różniące się sposobem rozmieszczenia atomów w przestrzeni lub liczbą atomów w cząsteczce, w związku z czym różnią się właściwościami

Definicja

odpady –
niepotrzebne lub zużyte przedmioty i materiały, wytworzone w wyniku działalności przemysłowej, gospodarczej i bytowania człowieka, nieprzydatne w miejscu i w czasie, w którym powstały

Definicja

odpady komunalne –
odpady wytwarzane w gospodarstwach domowych

Definicja

opakowanie –
element produktu chroniący go przed działaniem czynników zewnętrznych, umożliwiający i ułatwiający jego transport, magazynowanie, sprzedaż, zawierający określone informacje i znaki kodowe

Definicja

pasywacja –
proces przeprowadzania substancji w stan pasywny; proces pasywacji dotyczy głównie metali, pokrywających się szczelną powłoką, która chroni je przed dalszymi reakcjami w danym środowisku oraz izoluje metal od substancji, które go otaczają

Definicja

perhydrol –
ok. 30-procentowy wodny roztwór nadtlenku wodoru (H IndeksDolny 2 KoniecIndeksów O IndeksDolny 2 KoniecIndeksów)

Definicja

pestycydy –
chemiczne środki ochrony roślin uprawnych przed organizmami szkodliwymi lub niepożądanymi, szczególnym ich rodzajem są używane do zwalczania owadów insektycydy

Definicja

piktogramy –
znaki graficzne, które pełnią ważną funkcję w komunikacji dzięki zastąpieniu słowa pisanego elementem graficznym

Definicja

piszczel szklarska –
narzędzie używane przez szklarza (hutnika) do formowania szkła; ma kształt długiej, dość cienkiej rurki; na jednym końcu znajduje się nabel, na który nabiera się z pieca roztopioną masę szkła; na drugim końcu jest ustnik, przez który wydmuchuje się nabraną masę

Definicja

podział skał ze względu na sposób powstawania –

Definicja

polimery –
substancje wielkocząsteczkowe składające się z wielu powtarzających się jednostek zwanych merami; mer to najmniejszy, powtarzający się fragment łańcucha polimerowego

Definicja

porcelana –
rodzaj białej, przeświecającej ceramiki wysokiej jakości, wynalezionej w Chinach w VII w.

Definicja

proces biotechnologiczny –
proces technologiczny zachodzący z udziałem organizmów żywych lub ich składników (głównie bakterii), np. podczas kiszenia kapusty czy produkcji serów

Definicja

przewodnik elektryczny –
materiał, który dobrze przewodzi prąd elektryczny

Biogram 

Ira Remsen
Data urodzenia 
10.02.1846
Miejsce urodzenia 
Nowy Jork (USA)
Data śmierci 
04.03.1927
Miejsce śmierci 
Carmel/Kalifornia (USA)
Po ukończeniu medycyny nie podjął pracy na stanowisku lekarza, ale wyjechał do Niemiec, gdzie studiował chemię. W roku 1879 założył czasopismo naukowe (American Chemical Society), które redagował przez 35 lat. Największym jego osiągnięciem było odkrycie w tym samym roku, wspólnie z Constantinem Fahlbergiem, sacharyny (sztucznego środka słodzącego, który jest 300–500 razy słodszy od sacharozy).

Definicja

reakcja łańcuchowa –
reakcja, która przebiega w następujących po sobie etapów, nazywanych "łańcuchem reakcji"; produkt każdego z etapów pośrednich jest jednocześnie substratem kolejnego etapu

Definicja

reakcja polikondensacji –
proces, który polega na łączeniu się wielu monomerów w makrocząsteczkę z jednoczesnym wydzieleniem się prostego związku chemicznego, np. wody

Definicja

reakcja polimeryzacji –
proces łączenia się wielu cząsteczek związków nienasyconych (tzw. monomerów) w dużą cząsteczkę (tzw. polimer), kosztem pękania wiązań wielokrotnych

Definicja

recykling –
system obiegu materiałów zawartych w odpadach, które mogą być wielokrotnie przetwarzane i wykorzystywane

Definicja

reforming –
proces przekształcania węglowodorów o prostych łańcuchach węglowych w węglowodory o łańcuchach rozgałęzionych lub węglowodory pierścieniowe

Definicja

rekultywacja gleby –
przywracanie glebie jej stanu użytkowego

Definicja

skala twardości Mohsa –
skala twardości minerałów opracowana przez niemieckiego fizyka i chemika − Friedricha Mohsa w roku 1812; dziesięciostopniowa skala stosowana do określania stopnia odporności twardszych minerałów na zarysowania przez materiały bardziej miękkie; pozwala określić, który minerał od innego, ale nie określa, o ile jest twardszy

Definicja

skała –
naturalny zespół jednego lub wielu różnych minerałów powstały w wyniku różnych procesów geologicznych lub kosmologicznych, tworzący podstawowy składnik skorupy ziemskiej

Definicja

skały wapienne –
skały, których głównym minerałem jest węglan wapnia

Definicja

substancja powierzchniowo czynna –
substancja, która powoduje zmniejszenie napięcia powierzchniowego wody

Definicja

substancje psychoaktywne –
środki, których zażycie działa w określony, często negatywny sposób na organizm; w małych ilościach mogą być lekami, ale ich nierozważne używanie może prowadzić do uzależnienia (depresanty – alkohol, stymulanty – nikotyna)

Definicja

substancje słodzące –
substancje wywołujące wrażenie słodkości

Definicja

sucha destylacja –
proces polegający na termicznym odgazowaniu paliw stałych bez dostępu powietrza

Definicja

surowce mineralne –
skały i minerały wykorzystywane przez człowieka w różnych dziedzinach życia

Definicja

surowce szklarskie –
piasek, soda, wapień, stłuczka szklana oraz środki barwiące

Definicja

szkło –
tworzywo o nieuporządkowanej strukturze, otrzymywane w wyniku schłodzenia stopionej mieszaniny piasku kwarcowego, wapienia i sody

Definicja

szkło float –
szkło płaskie produkowane metodą „floatowania", czyli równomiernego „rozlewania“ masy szklanej na powierzchni stopionej cyny

Definicja

teanina –
aminokwas, który wpływa na obniżenie ciśnienia oraz stymuluje procesy mózgowe, dzięki czemu uspokaja, relaksuje, sprzyja koncentracji; związek ten w naturze występuje jedynie w liściach herbaty, przede wszystkim zielonej

Definicja

teina –
kofeina wyodrębniona z herbaty (z punktu widzenia chemii kofeina i teina to ten sam związek)

Definicja

terakota –
wyroby z dobrze oczyszczonej i wypalonej gliny w formie figurek lub płytek

Definicja

trucizna –
substancja, która po dostaniu się do organizmu, również w stosunkowo małej dawce, powoduje zaburzenia w jego funkcjonowaniu, prowadzące nawet do śmierci

Definicja

tworzywa sztuczne –
materiały, których głównym składnikiem są makrocząsteczki; są wytwarzane z surowców naturalnych przez ich częściową modyfikację

Definicja

unieszkodliwianie odpadów –
przekształcenie odpadów w celu doprowadzenia ich do stanu, który nie stwarza zagrożeń dla życia lub zdrowia ludzi oraz dla środowiska

Definicja

urodzajność gleby –
zdolność gleby do zaspokajania potrzeb roślin i wydawania plonu; urodzajność jest cechą określającą wartość produkcyjną gleby

Definicja

utylizacja odpadów –
całkowite lub częściowe zniszczenie odpadów w wyniku celowej działalności człowieka

Definicja

wapno gaszone –
nazwa zwyczajowa wodorotlenku wapnia

Definicja

wapno hydratyzowane –
stały wodorotlenek wapnia, stosowany do otrzymywania zapraw wapiennych i cementowo-wapiennych

Definicja

wapno palone –
nazwa zwyczajowa tlenku wapnia

Definicja

wełna szklana –
materiał stosowany do izolacji termicznej i akustycznej, otrzymywany w wyniku topienia w temperaturze 1000°C piasku kwarcowego, stłuczki szklanej z dodatkiem skał takich jak: dolomit, wapień; roztopiony surowiec poddaje się procesowi rozwłókniania, a do otrzymanych włókien dodaje się spoiwo (np. żywice)

Definicja

właściwości sorpcyjne gleby –
zdolność gleby do pochłaniania atomów, cząsteczek i jonów z gazów, powietrza, roztworów i zawiesin

Definicja

właściwości toksyczne –
cechy związków chemicznych wywołujące zaburzenia funkcji organizmów lub ich śmierć

Definicja

włókna naturalne –
włókna pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego występujące w przyrodzie, które po odpowiedniej obróbce moga być wykorzystane do produkcji tkanin; jedynym naturalnym włóknem mineralnym jest azbest

Definicja

włókna syntetyczne –
włókna wytwarzane w procesach polimeryzacji i polikondensacji związków organicznych (głównie węglowodorów i ich pochodnych), np. poliamid czy poliester

Definicja

włókna sztuczne –
włókna wytwarzane ze związków chemicznych znajdujących się już w przyrodzie, przez formowanie polimerów naturalnych, np. wiskoza powstająca z celulozy, czyli z masy drzewnej

Definicja

woda krystalizacyjna (hydratacyjna) –
cząsteczki wody wbudowane w sieć krystaliczną hydratów

Definicja

woda twarda –
woda, która zawiera znaczne ilość soli wapnia i magnezu (wodorowęglanów, chlorków, siarczanów(VI), azotanów(V))

Definicja

woda wapienna –
nasycony wodny roztwór wodorotlenku wapnia

Definicja

wody mineralne –
wody, które zawierają rozpuszczone składniki mineralne

Definicja

wyroby ceramiczne –
wyroby otrzymywane w wyniku wypalenia odpowiednio przygotowanej gliny

Definicja

zaprawa gipsowa –
mieszanina gipsu palonego i wody, twardniejąca pod wpływem wiązania wody

Definicja

zaprawa hydrauliczna –
spoiwo budowlane twardniejące pod wpływem wiązania wody, np. zaprawa gipsowa

Definicja

zaprawa powietrzna –
spoiwo budowlane twardniejące na powietrzu, np. zaprawa wapienna

Definicja

zeolity –
glinokrzemiany metali z 1. i 2. grupy, wyróżniające się niezwykłą porowatą strukturą; charakteryzują się unikalną zdolnością wymiany jonów; przykładem działania zeolitów jest usuwanie jonów wapnia z twardej wody

Definicja

zestaw szklarski –
mieszanina surowców, z których powstaje masa szklarska

Definicja

zmydlanie tłuszczów –
proces otrzymywania mydła w reakcji tłuszczu z zasadą sodową lub potasową; drugim produktem tej reakcji jest glicerol

Definicja

żyzność gleby –
naturalna zdolność gleby do zaspokajania potrzeb pokarmowych roślin, zespół właściwości gleb fizycznych, chemicznych i biologicznych zapewniający roślinom odpowiednie warunki do wzrostu (składniki pokarmowe, wodę i powietrze glebowe)

Bibliografia

    Zawirska-Wojtysiak R., Aromaty, barwniki, konserwanty – perspektywy stosowania, "Przemysł Spożywczy" 2005, nr 4.
    Podsiadła Małgorzata, brak, "Kurier Chemiczny" 1991, nr 1.
    Chemia rolna (materiały do wykładów), 09 września 2014, dostępne w Internecie: http://e.sggw.pl/file.php/434/wyklad5pdf/pdf_22.pdf
    Cichocka Aleksandra, Dieta dla osób dorosłych z nietolerancja laktozy, 05 października 2013, dostępne w Internecie: http://dieta.mp.pl/diety/diety_w_chorobach/show.html?id=75727
    Dasiewicz Beata , Dobrosz-Teperek Katarzyna, Kawa czy herbata? "Chemia w szkole" 2006, nr 4.
    Marihuana i haszysz, 03 marca 2014, dostępne w Internecie: http://www.narkomania.org.pl/informacje-o-narkotykach/slowniczek-slangu-narkotykowego-dla-rodzicow
    Kowal Dorota, Metody wytwarzania granulowanych nawozów wieloskładnikowych z wykorzystaniem mocznika, Szczecin, Uniwersytet Technologiczny 2010.
    Lipp-Symonowicz Barbara, Sztajnowski Sławomir, Wojciechowska Dorota, New Commercial Fibres Called ‘BambooFibres’ – Their Structure and Properties, "FIBRES & TEXTILES in Eastern Europe" 2011, nr Vol. 19, No. 1 (84).
    Ocena zanieczyszczenia gleb w Polsce, 06 lipca 2014, dostępne w Internecie: http://www.iung.pulawy.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=147&Itemid=90
    Oczyszczanie ścieków, 26 maja 2014, dostępne w Internecie: http://www.gigablok.pl/
    Read The Label: Emulsifiers, 10 czerwca 2014, dostępne w Internecie: http://www.theecologist.org/green_green_living/behind_the_label/269662/read_the_label_emulsifiers.html
    Grabowski Jan, Skład chemiczny nawozów naturalnych, 09 lipca 2014, dostępne w Internecie: http://www.oschrbialystok.internetdsl.pl/pdf/nawozy_naturalne.pdf
    Mizerski Witold, Tablice chemiczne, Warszawa 2008.
    Piosik Romulad, Karawajczyk Bożena, Technika demonstracji i ćwiczenia laboratoryjne z metodyki nauczania chemii i ochrony środowiska, Gdańsk 2004.
    Ustawa o nawozach i nawożeniu, Dz.U. 2007 nr 147 poz. 1033.