4.1. Podstawowe zasady postępowania ratownika na miejscu wypadku

Czy masz świadomość, że od twojego zachowania może zależeć zdrowie, a nawet życie osoby poszkodowanej? Być może w najmniej spodziewanej chwili zajdzie potrzeba ratowania człowieka w sytuacji zgrożenia. Twoje działania w trakcie tzw. złotej godziny lub platynowych minut są na wagę nie tylko szlachetnych kruszców, lecz życia!

Już wiesz: 

  • że wypadki zdarzają się wszędzie i wszystkim;
  • że w niektórych przypadkach człowiek nie jest w stanie sam sobie pomóc;
  • jakie mogą być skutki zbyt późnego rozpoznania zagrożenia.

Nauczysz się: 

  • objaśniać terminy: pierwsza pomoc, kwalifikowana pierwsza pomocmedyczne czynności ratunkowe;
  • wymieniać numery alarmowe i zasady wzywania służb ratowniczych;
  • objaśniać pojęcia złotej godziny i platynowych minut;
  • opisywać ogniwa łańcucha przeżycia.

1. Podstawy prawne udzielania pierwszej pomocy

W Polsce, zgodnie z ustawą z 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym, ratowanie życia i zdrowia ludzkiego odbywa się na 3 poziomach:
  
 
Pierwszą pomocą nazywamy czynności podejmowane w celu ratowania osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, wykonywane przez osoby znajdujące się w miejscu zdarzenia (świadków zdarzenia). Osoby udzielające pierwszej pomocy nie muszą mieć żadnych kwalifikacji, ukończonych szkoleń czy kursów. Każdy, kto zauważy osobę lub osoby znajdujące się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, ma obowiązek udzielenia pomocy. Za nieudzielenie pomocy Kodeks karny przewiduje karę pozbawienia wolności do lat 3. Oczywiście, udzielając pierwszej pomocy, nie musimy narażać swojego życia i zdrowia.

Zapamiętaj

Podstawowa czynność, którą każdy z nas powinien wykonać, widząc osobę potrzebującą pomocy, to wezwanie odpowiednich służb ratowniczych.
Osoby udzielające pierwszej pomocy nie muszą obawiać się odpowiedzialności karnej za nieumiejętne jej udzielenie bądź popełnienie jakiegoś błędu w czasie ratowania osoby poszkodowanej. Ratowanie życia i zdrowia to stan wyższej konieczności, a życie jest zawsze cenniejsze od zdrowia. Jeżeli osoba udzielająca pierwszej pomocy poniesie jakąś szkodę na mieniu, przysługuje jej roszczenie o naprawienie tej szkody od skarbu państwa reprezentowanego przez wojewodę właściwego ze względu na miejsce powstania szkody.
Czynności podejmowane wobec osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego wykonywane przez ratownika to kwalifikowana pierwsza pomoc. Ratownikiem zostaje osoba, która ukończyła kurs w zakresie kwalifikowanej pierwszej pomocy (KPP). Kurs KPP trwa 66 godzin i kończy się egzaminem, po zaliczeniu którego osoba otrzymuje zaświadczenie. Takie zaświadczenie jest ważne 3 lata od dnia jego wydania, zatem aby nie stracić uprawnień, egzamin należy powtarzać. Kwalifikowanej pierwszej pomocy udzielają m.in. strażacy, ratownicy wodni, górscy itp.
Medyczne czynności ratunkowe to świadczenia zdrowotne podejmowane wobec osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, udzielane przez lekarzy, pielęgniarki i ratowników medycznych. Osoby wykonujące medyczne czynności ratunkowe mają obowiązek doskonalenia zawodowego w różnych formach kształcenia.

2. Numery alarmowe

Wezwanie służb ratunkowych to podstawowa czynność, jaką powinien wykonać każdy z nas, widząc osobę potrzebującą pomocy. Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym w art. 4 stwierdza, że: kto zauważy osobę lub osoby znajdujące się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego lub jest świadkiem zdarzenia powodującego taki stan, w miarę posiadanych możliwości i umiejętności ma obowiązek niezwłocznego podjęcia działań zmierzających do skutecznego powiadomienia o tym zdarzeniu podmiotów ustawowo powołanych do niesienia pomocy osobom w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego. W celu powiadomienia służb ratunkowych należy skorzystać z jednego z kilku numerów alarmowych (zob. ilustracja 2.).
Numer 112 jest jednolitym numerem alarmowym obowiązującym na terenie całej Unii Europejskiej.  Służy do powiadamiania w sytuacjach zagrożenia zdrowia, życia lub mienia. Kierowanie połączeń pod numer alarmowy 112 jest bezpłatne (zarówno dla telefonów stacjonarnych, jak i komórkowych) i można go wybrać w telefonie komórkowym nieposiadającym karty SIM. Numer ten służy wyłącznie do powiadamiania w nagłych sytuacjach zagrożenia zdrowia, życia lub mienia, jak np.:
  • pożary,
  • wypadki drogowe,
  • kradzieże i włamania,
  • użycie przemocy,
  • rozpoznanie osoby poszukiwanej przez policję,
  • nagła utraty przytomności,
  • zatrzymanie krążenia i oddechu,
  • inne nagłe sytuacje zagrażające zdrowiu, życiu lub bezpieczeństwu i porządkowi publicznemu.

Ciekawostka

Ogólnoeuropejski numer alarmowy 112 został wprowadzony uchwałą Rady Europy z dnia 29 lipca 1991 r., a obowiązek ten usankcjonowano postanowieniami dyrektywy 2002/22/WE Parlamentu Europejskiego z dnia 7 marca 2002 r.w sprawie usługi powszechnej i związanych z sieciami i usługami łączności elektronicznej praw użytkowników.

Uwaga

Dzwoniąc pod numer alarmowy bez potrzeby, blokujesz linię telefoniczną osobie, która właśnie w tej chwili może potrzebować natychmiastowej pomocy.

3. Wzywanie służb ratunkowych

 
 
Gdy wybierasz jeden z numerów alarmowych, twoje zgłoszenie zostaje skierowane do najbliższego centrum powiadamiania ratunkowego (CPR) lub Wojewódzkiego Centrum Powiadamiania Ratunkowego (WCPR) albo do jednostki straży pożarnej lub policji właściwej ze względu na miejsce, z którego dzwonisz. Pamiętaj, że miejsce rozmowy powinno znajdować się w pobliżu miejsca zdarzenia, a jednocześnie pozwalać na przeprowadzenie spokojnej rozmowy z dyspozytorem (bez zakłóceń). Jeśli to możliwe, powinno być wykonane przez osobę znajdującą się bezpośrednio w miejscu zagrożenia lub inną osobę będącą świadkiem danego zdarzenia.
Wzywając służby ratunkowe:
  • mów spokojnie – pamiętaj, że osoba przyjmująca wezwanie musi cię zrozumieć;
  • powiedz, gdzie ma miejsce zdarzenie;
  • poinformuj, co się stało, krótko opisz zdarzenie lub sytuację, której byłeś świadkiem;
  • podaj swoje imię, nazwisko i numer telefonu;
  • odpowiadaj ściśle na pytania dyspozytora;
  • po podaniu wszystkich informacji nie rozłączaj się pierwszy, poczekaj, aż zrobi to dyspozytor.

4. Łańcuch przeżycia

Sprawne ratowanie życia i zdrowia wymaga szybkiego działania, które pozwoli zminimalizować skutki nagłego urazu, a czasem nawet zapobiec śmierci. Rolą ratowników medycznych nie jest leczenie, ale utrzymanie człowieka przy życiu, zmniejszenie powikłań i jak najszybszy transport do właściwego szpitalnego oddziału ratunkowego. Czynnik, który w ratownictwie medycznym jest kluczowy, to czas, a jego zakres wyznacza tzw. złota godzina, która (na przekór nazwie) nie zawsze stanowi 60 minut. Jest to czas od wystąpienia jakiegoś zdarzenia (wypadku, urazu, utraty przytomności) do znalezienia się poszkodowanego na stole operacyjnym (oddziale intensywnej opieki medycznej). Im krótszy jest ten okres, tym większe są szanse poszkodowanego na przeżycie. Zależność szans na przeżycie od czasu przedstawia w uproszczeniu ilustracja 4.

Ważne

Edukacja w zakresie pierwszej pomocy pomaga skrócić złotą godzinę, a to daje możliwość uniknięcia dużej liczby zgonów.
Najpoważniejszy stan, jaki może spotkać każdego z nas, to nagłe zatrzymanie krążenia (NZK). Osoba poszkodowana przestaje wtedy oddychać, a krew przestaje krążyć w jej organizmie. Stan ten jest odwracalny, jeśli trwa nie dłużej niż ok. 3-6 min. Jeśli pomoc nie nadejdzie w tym czasie, następuje bardzo szybka śmierć mózgu, a tym samym nieodwracalne zmiany w organizmie poszkodowanego. W ratownictwie medycznym czas ten nazywany jest platynowymi minutami. Służby ratunkowe, wezwane nawet natychmiast po zdarzeniu, bardzo rzadko dojadą do osoby poszkodowanej w tak krótkim czasie. Europejska Rada Resuscytacji szanse na przeżycie osoby z NZK przedstawia jako tzw. łańcuch przeżycia. Składa się on z czterech ogniw (ilustracja 5.), które muszą być jednakowo mocne.
  • ogniwo 1 – szybkie rozpoznanie zagrożenia życia oraz wezwanie pogotowia ratunkowego może zapobiec wystąpieniu NZK;
  • ogniwo 2 – szybkie rozpoczęcie resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO) przez świadków zdarzenia może dwu-, a nawet trzykrotnie zwiększyć szanse przeżycia osób z zatrzymaniem krążenia;
  • ogniwo 3 – w wielu przypadkach szybka defibrylacja elektryczna zwiększa szanse na przeżycie;
  • ogniwo 4 – wczesne wdrożenie specjalistycznych zabiegów resuscytacyjnych, opieka i leczenie poresuscytacyjne mają duży wpływ na jakość życia po NZK.
Trzy pierwsze ogniwa wdrożone przez osoby udzielające pierwszej pomocy jeszcze przed przyjazdem zespołu ratownictwa medycznego stanowią o przeżyciu i niejednokrotnie o jakości życia po NZK – stanie, który kiedyś niewątpliwie spotka każdego z nas.
Udzielając pierwszej pomocy, nigdy nie należy zapominać o bezpieczeństwie na miejscu wypadku i o tym, że sprawne i prawidłowe zgłoszenie zdarzenia służbom ratowniczym skróci czas dojazdu karetki i zwiększy szanse na przeżycie ofiar.

Podsumowanie

  • W Polsce ratowanie życia i zdrowia ludzkiego odbywa się na 3 poziomach: pierwsza pomoc, kwalifikowana pierwsza pomoc i medyczne czynności ratunkowe.
  • Podstawowe znaczenie dla przeżycia osób poszkodowanych ma pierwsza pomoc, w ramach której alarmujemy służby ustawowo powołane do niesienia pomocy osobom poszkodowanym. Służby te po przybyciu na miejsce zdarzenia udzielają kwalifikowanej pierwszej pomocy lub podejmują medyczne czynności ratunkowe.
  • Kwalifikowanej pierwszej pomocy udzielają ratownicy pełniący służbę w policji, straży pożarnej, lub osoby pracujące w takich organizacjach, jak WOPR, GOPR, TOPR itp.
  • Medyczne czynności ratunkowe są podejmowane przez zespoły ratownictwa medycznego (w tym specjalistyczne i podstawowe) oraz zespoły lotniczego pogotowia ratunkowego, w których pracują lekarze, pielęgniarki i ratownicy medyczni.
  • Udzielanie pierwszej pomocy jest obowiązkiem każdego z nas, a jej nieudzielenie jest zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3.
  • W pierwszej pomocy najważniejszy jest czas określany jako złota godzina i platynowe minuty.
  • Europejska Rada Resuscytacji podsumowując czynności niezbędne do przeprowadzenia skutecznej resuscytacji, opracowała łańcuch przeżycia składający się z czterech ogniw.
  • Wzywając pomoc, pamiętaj o numerach alarmowych.

Słowniczek

Definicja

dyspozytor –
przeszkolona osoba mająca niezbędną wiedzę i doświadczenie w ratownictwie, odbierająca zgłoszenia w centrum powiadamiania ratunkowego

Definicja

kwalifikowana pierwsza pomoc –
czynności podejmowane wobec osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego wykonywane przez ratownika

Definicja

łańcuch przeżycia –
działania, na które składają się:
  • szybkie rozpoznanie zagrożenia życia oraz wezwanie pogotowia ratunkowego;
  • natychmiastowe rozpoczęcie resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO) przez świadków zdarzenia;
  • wczesna defibrylacja elektryczna (w razie konieczności);
  • wczesne wdrożenie specjalistycznych zabiegów resuscytacyjnych, opieka i leczenie poresuscytacyjne

Definicja

medyczne czynności ratunkowe –
świadczenia zdrowotne podejmowane wobec osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, udzielane przez lekarzy, pielęgniarki i ratowników medycznych

Definicja

pierwsza pomoc –
czynności podejmowane w celu ratowania osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, wykonywane przez osoby znajdujące się w miejscu zdarzenia (świadków zdarzenia)

Definicja

platynowe minuty –
pierwsze kilka minut po nagłym zatrzymaniu krążenia, w ciągu których podjęcie działań ratowniczych znacznie podnosi szanse poszkodowanego na przeżycie

Definicja

stan nagłego zagrożenia zdrowotnego –
stan polegający na nagłym lub przewidywanym w krótkim czasie pojawieniu się objawów pogarszania zdrowia, którego bezpośrednimi następstwami mogą być poważne uszkodzenie funkcji organizmu lub uszkodzenie ciała albo utrata życia; wymagający podjęcia natychmiastowych medycznych czynności ratunkowych i leczenia

Definicja

złota godzina –
czas od wystąpienia zdarzenia do przetransportowania poszkodowanego do szpitala i udzielenia mu specjalistycznej pomocy (niestety, nie zawsze wynosi 60 minut lub mniej)

Zadania

Zadanie 4.1.1.

Zadanie 4.1.2.

Zadanie 4.1.3.

Zadanie 4.1.4.

Zadanie 4.1.5.