2.2. System bezpieczeństwa narodowego – ogólna charakterystyka

Aby zapewnić swym obywatelom bezpieczeństwo państwo organizuje wiele przedsięwzięć, w których realizacji nieustannie uczestniczy duża liczba podmiotów. Są to nie tylko instytucje rządowe i samorządowe, ale niekiedy również przedsiębiorstwa prywatne. Wszystkie one tworzą system bezpieczeństwa narodowego. Jego skuteczne funkcjonowanie zapewnia państwu i jego obywatelom nie tylko odpowiednią ochronę przed zagrożeniami, ale również odpowiednią reakcję w przypadku ich wystąpienia.

Już wiesz: 

  • jakie są warunki gwarancji bezpieczeństwa państwa;
  • że podstawowym zadaniem państwa jest ochrona obywateli przed zagrożeniami;
  • jakimi czynnikami jest uwarunkowane bezpieczeństwo Rzeczypospolitej Polskiej i jej obywateli;
  • jakie znaczenie dla bezpieczeństwa RP ma członkostwo w organizacjach międzynarodowych.

Nauczysz się: 

  • definiować pojęcie systemu bezpieczeństwa narodowego;
  • charakteryzować uniwersalny model systemu bezpieczeństwa narodowego;
  • wymieniać najważniejsze dokumenty poruszające problematykę bezpieczeństwa RP.

1. Pojęcie systemu bezpieczeństwa narodowego

W ogólnym rozumieniu system bezpieczeństwa narodowego danego państwa tworzą wszystkie odpowiedzialne za bezpieczeństwo organy oraz instytucje należące do władz wykonawczych, ustawodawczych, sądowniczych oraz lokalnych.
W opublikowanej w 2013 r. przez Biuro Bezpieczeństwa Narodowego (BBN) Białej księdze bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej system bezpieczeństwa narodowego (bezpieczeństwa państwa) został zdefiniowany jako całość sił (podmiotów), środków i zasobów przeznaczonych przez państwo do realizacji zadań w dziedzinie bezpieczeństwa, odpowiednio do tych zadań zorganizowana (w podsystemy i ogniwa), utrzymywana i przygotowywana.
 
Treść Białej Księgi stała się podstawą zatwierdzonej w listopadzie 2014 r. przez Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego Strategii bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej (SBN). To właśnie w tym dokumencie ostatecznie zdefiniowano i opisano funkcjonujący w Polsce system bezpieczeństwa narodowego. Zgodnie z treścią SBN system ten obejmuje siły, środki i zasoby przeznaczone przez państwo do realizacji zadań w obszarze bezpieczeństwa narodowego, odpowiednio zorganizowane, utrzymywane i przygotowywane. Składa się on z podsystemu kierowania i podsystemów wykonawczych, w tym podsystemów operacyjnych (obronnego i ochronnych) oraz podsystemów wsparcia (społecznych i gospodarczych).

2. Uniwersalny model systemu bezpieczeństwa narodowego

System bezpieczeństwa narodowego RP obejmuje podsystem kierowania oraz podsystemy wykonawcze, w tym podsystemy operacyjne oraz podsystemy wsparcia. Skonstruowany w ten sposób uniwersalny model systemu bezpieczeństwa narodowego zaprezentowano w formie poniższego schematu.
Podsystem kierowania jest podstawowym i zasadniczym elementem systemu bezpieczeństwa narodowego. W jego skład wchodzą instytucje władzy publicznej i kierownicy jednostek organizacyjnych, którzy wykonują zadania związane z bezpieczeństwem narodowym, wraz z organami doradczymi i aparatem administracyjnym oraz stosowną infrastrukturą. Podstawą jego funkcjonowania są trwałe zasady ustrojowe. Szczególną rolę w podsystemie kierowania bezpieczeństwem narodowym pełni Parlament RP, Prezydent RP i Rada Ministrów. Ponadto bardzo ważnym jego elementem jest zarządzanie kryzysowe.

Polecenie 2.2.1.

Zastanów się i wyjaśnij, jaką rolę w  podsystemie kierowania bezpieczeństwem narodowym pełni system zarządzania kryzysowego.
Podsystemy wykonawcze to siły i środki przewidziane do realizacji zadań w obszarze bezpieczeństwa narodowego, pozostające w dyspozycji organów kierowania bezpieczeństwem. Jak już wspomniano, dzielą się one na podsystemy: operacyjne (obronny i ochronne) oraz wsparcia (społeczne i gospodarcze).
Podsystemy operacyjne są przeznaczone do wykorzystywania szans, podejmowania wyzwań, redukowania ryzyka i przeciwdziałania zagrożeniom o charakterze polityczno-militarnym i pozamilitarnym. Podsystem obronny tworzą siły zbrojne, zaś podsystemy ochronne to np. wymiar sprawiedliwości, służby specjalne czy też służby ratownicze.
Podsystemy społeczne i gospodarcze zasilają natomiast podsystemy operacyjne odpowiednimi zdolnościami i zasobami, do których należą np. instytucje edukacji dla bezpieczeństwa czy instytucje bezpieczeństwa finansowego.

3. Najważniejsze dokumenty poruszające problematykę bezpieczeństwa RP

Bezpieczeństwo narodowe jest jedną z najważniejszych wartości chronionych przez Rzeczypospolitą Polską, o ile nie najważniejszą. Z tego względu wiele dokumentów porusza tę tematykę oraz reguluje kwestie związane z bezpieczeństwem.
 
 
Najważniejszym z dokumentów jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej uchwalona 2 kwietnia 1997 r. przez Zgromadzenie Narodowe i zatwierdzona w ogólnonarodowym referendum 25 maja 1997 r. Jest to najwyższy rangą akt prawny w Polsce (z tego względu nazywany również ustawą zasadniczą), regulujący takie kwestie jak: prawa i wolności obywatela, sposób wyboru oraz zadania najwyższych władz państwowych (Sejmu, Senatu, Prezydenta RP, Rady Ministrów oraz władzy sądowniczej) czy też warunki i tryb wprowadzania stanów nadzwyczajnych. Wszystkie pozostałe akty normatywne ogłaszane w Polsce muszą być z nią zgodne.
Zadania i podstawy funkcjonowania instytucji strzegących bezpieczeństwa w Polsce są uregulowane przez odpowiednie ustawy. Najważniejsze w tym zakresie ustawy to:
  • ustawa o powszechnym obowiązku obrony RP (która reguluje przede wszystkim funkcjonowanie Sił Zbrojnych RP),
  • ustawa o Policji,
  • ustawa o Państwowej Straży Pożarnej,
  • ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym,
  • ustawa o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego,
  • ustawa o służbie zagranicznej,
  • ustawa o stanie wojennym oraz o kompetencjach naczelnego dowódcy sił zbrojnych i zasadach jego podległości konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej,
  • ustawa o stanie wyjątkowym,
  • ustawa o zarządzaniu kryzysowym.
W 2013 r. opublikowano Białą księgę bezpieczeństwa narodowego. Stanowi ona nowatorską analizę stanu polskiego bezpieczeństwa narodowego a jej treść oraz wnioski przeznaczone są dla wszystkich instytucji państwowych, organizacji publicznych i niepublicznych oraz obywateli. Biała księga stała się także podstawą wydanej w listopadzie 2014 r. Strategii Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej (dokument ten zastąpił SBN opublikowaną w 2007 r.). Strategia, w sposób kompleksowy ujmuje problematykę bezpieczeństwa narodowego oraz wskazuje najkorzystniejsze sposoby wykorzystania wszystkich zasobów pozostających w dyspozycji państwa w sferze obronnej, ochronnej, społecznej i gospodarczej. Ponadto definiuje ona interesy narodowe i cele strategiczne zgodnie z zasadami i wartościami zapisanymi w Konstytucji. Określa również potencjał oraz ocenia środowisko bezpieczeństwa Polski w wymiarze globalnym, regionalnym i krajowym, prognozując trendy rozwojowe. Warto wspomnieć także o tym, że treść SBN jest zbieżna ze strategiami NATO i UE oraz dokumentami strategicznymi tworzącymi nowy system zarządzania rozwojem kraju.

Polecenie 2.2.2.

Odszukaj w Internecie tekst Strategii bezpieczeństwa narodowego RP. Następnie na jego podstawie wymień i opisz interesy narodowe i cele strategiczne Polski w dziedzinie bezpieczeństwa.

Podsumowanie

  • System bezpieczeństwa narodowego RP to system obejmujący siły, środki i zasoby przeznaczone do realizacji zadań w obszarze bezpieczeństwa narodowego, odpowiednio zorganizowane, utrzymywane i przygotowywane.
  • System bezpieczeństwa narodowego RP składa się z podsystemu kierowania i podsystemów wykonawczych, w tym podsystemów operacyjnych (obronnego i ochronnych) oraz wsparcia (społecznych i gospodarczych).
  • Podsystem kierowania jest kluczowym elementem systemu bezpieczeństwa narodowego. Tworzą go organy władzy publicznej i kierownicy jednostek organizacyjnych, wykonujący zadania związane z bezpieczeństwem narodowym, wraz z organami doradczymi i aparatem administracyjnym oraz procedurami funkcjonowania i stosowną infrastrukturą.
  • Podsystemy wykonawcze są to siły i środki przewidziane do realizacji zadań w obszarze bezpieczeństwa narodowego, pozostające w dyspozycji organów kierowania bezpieczeństwem.
  • Podsystemy operacyjne są przeznaczone do wykorzystywania szans, podejmowania wyzwań, redukowania ryzyka i przeciwdziałania zagrożeniom o charakterze polityczno-militarnym i pozamilitarnym. Zaś podsystemy społeczne i gospodarcze zasilają podsystemy operacyjne odpowiednimi zdolnościami i zasobami.
  • Najważniejsze dokumenty poruszające problematykę bezpieczeństwa RP to: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, ustawy opisujące zadania i podstawy funkcjonowania instytucji strzegących bezpieczeństwa w Polsce, Biała księga bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej oraz Strategia bezpieczeństwa narodowego RP.
  • Strategia bezpieczeństwa narodowego RP z listopada 2014 r. jest zbieżna z ze strategiami Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego i Unii Europejskiej.

Praca domowa

Polecenie 2.2.3.

Opisz korzyści, jakie ma dla bezpieczeństwa państwa klarownie zaprojektowany system bezpieczeństwa narodowego. Swoje rozważania przedstaw w formie wypowiedzi pisemnej.

Słowniczek

Definicja

Biuro Bezpieczeństwa Narodowego –
urząd realizujący powierzone przez Prezydenta RP zadania w zakresie bezpieczeństwa narodowego

Definicja

system bezpieczeństwa narodowego RP –
system (czyli podmioty oraz relacje zachodzące pomiędzy nimi) obejmujący siły, środki i zasoby przeznaczone przez państwo do realizacji zadań w obszarze bezpieczeństwa narodowego, odpowiednio zorganizowane, utrzymywane i przygotowywane; składa się on z podsystemu kierowania i podsystemów wykonawczych, w tym podsystemów operacyjnych (obronnego i ochronnych) oraz podsystemów wsparcia (społecznych i gospodarczych)

Zadania

Zadanie 2.2.1.

Zadanie 2.2.2.

Zadanie 2.2.3.