2.3. Podsystem kierowania bezpieczeństwem narodowym

System bezpieczeństwa narodowego tworzą podmioty, środki i zasoby, które zostały wyznaczone przez państwo do realizacji różnorodnych zadań w dziedzinie bezpieczeństwa. Profesjonalne przygotowanie, odpowiednie zorganizowanie pracy i właściwa koordynacja są niezbędne dla zapewnienia ich skutecznego działania.

Już wiesz: 

  • w jaki sposób Rzeczpospolita Polska realizuje ochronę obywateli przed zagrożeniami w czasie pokoju i w czasie wojny;
  • z jakich podsystemów składa się system bezpieczeństwa narodowego RP;
  • że podsystem kierowania bezpieczeństwem narodowym odgrywa istotną rolę w realizacji zadań RP w obszarze bezpieczeństwa narodowego.

Nauczysz się: 

  • charakteryzować specyfikę podsystemu kierowania bezpieczeństwem narodowym;
  • wymieniać kompetencje najwyższych organów państwa w zakresie bezpieczeństwa narodowego;
  • przedstawiać zależności najwyższych władz RP uczestniczących w kierowaniu bezpieczeństwem państwa;
  • wymieniać organy doradcze instytucji tworzących podsystem kierowania.

1. Ogólna charakterystyka

Podsystem kierowania jest podstawowym i zasadniczym elementem systemu bezpieczeństwa narodowego. W jego skład wchodzą instytucje władzy publicznej i kierownicy jednostek organizacyjnych, którzy wykonują zadania związane z bezpieczeństwem narodowym, wraz z organami doradczymi i aparatem administracyjnym oraz procedurami i stosowną infrastrukturą. Podstawą jego funkcjonowania są trwałe zasady ustrojowe. Szczególną rolę w podsystemie kierowania bezpieczeństwem narodowym pełnią: Parlament RP, Prezydent RP i Rada Ministrów.
Podsystem kierowania ma fundamentalne znaczenie dla całego systemu bezpieczeństwa narodowego w czasie pokoju, kryzysu i w czasie wojny. Zapewnia on uzyskiwanie informacji o zagrożeniach i ich analizę, planowanie przygotowania i działania pozostałych podsystemów oraz zarządzanie (dowodzenie) nimi w trakcie działań.
W związku z tym można zidentyfikować 4 strategiczne obszary zadań podsystemu kierowania:
  • monitorowanie zagrożeń (z uwzględnieniem ich skali, rodzaju i miejsca występowania),
  • zapobieganie powstawaniu zagrożeń (zarówno na terytorium kraju, jak i poza jego granicami),
  • działania związane z usuwaniem skutków katastrof (gdy nie udało się im zapobiec),
  • kierowanie obroną państwa w razie bezpośredniej agresji militarnej.

2. Obowiązki i kompetencje najwyższych władz RP w odniesieniu do systemu bezpieczeństwa narodowego

Konstytucyjna zasada podziału i równowagi władz stanowi, że władzę ustawodawczą pełnią w Polsce Sejm i Senat, władzę wykonawczą sprawują Prezydent RP i Rada Ministrów, zaś władzę sądowniczą – niezależne i niezawisłe sądy oraz trybunały. Podstawowe znaczenie w kwestii kształtowania rozwiązań w systemie bezpieczeństwa mają organy władzy ustawodawczej i wykonawczej.

2.1. Sejm

Kompetencje Sejmu w odniesieniu do systemu bezpieczeństwa narodowego wynikają z funkcji pełnionych przez ten organ w systemie politycznym RP (ustawodawczej, kontrolnej i kreacyjnej). Najważniejsze z nich prezentuje poniższa grafika interaktywna.

2.2. Senat

Podobnie jak w przypadku Sejmu, kompetencje Senatu w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego wynikają z funkcji pełnionych przez ten organ w systemie politycznym RP. Są one tożsame z funkcjami Sejmu i dotyczą aktywności ustawodawczej, kontrolnej i kreacyjnej.
Wypełniając funkcję ustawodawczą, Senat RP ma możliwość wpływania na ustrój państwa i dokonywania zmian w obowiązującej konstytucji. Nie uchwala on jednak ustaw, lecz jedynie inicjuje proces ustawodawczy i opiniuje ustawy uchwalone przez Sejm. Ponadto Senat RP wyraża zgodę na zarządzenie przez prezydenta referendów ogólnokrajowych w sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa, które mogą dotyczyć również kwestii związanych z bezpieczeństwem narodowym.
 
Funkcja kontrolna Senatu nie ma charakteru bezpośredniego. Może on wykonywać czynności sprawdzające lub też formułować wnioski na temat uchybień i potrzebnych zmian. W tym zakresie marszałek Senatu lub 30 senatorów mogą wystąpić z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie: zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją, zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi (których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie), zgodności przepisów prawa wydawanych przez centralne organy państwowe z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami oraz zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych.
Pełniąc funkcję kreacyjną, Senat RP uczestniczy w powoływaniu i ewentualnie odwoływaniu organów państwa stojących na straży praw i wolności obywatelskich oraz dbających o inne istotne sfery bezpieczeństwa. Należą do nich: Rzecznik Praw Obywatelskich, Prezes Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznik Praw Dziecka, Prezes Instytutu Pamięci Narodowej oraz Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych. Ponadto Senat powołuje dwóch członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, dwóch senatorów do składu Krajowej Rady Sądownictwa oraz członków Rady Polityki Pieniężnej.

2.3. Prezydent RP

Pozycję Prezydenta w systemie bezpieczeństwa narodowego określają przepisy Konstytucji RP, zgodnie z którymi:
  • pełni on funkcję głowy państwa, będąc najwyższym przedstawicielem Rzeczypospolitej Polskiej i gwarantem ciągłości władzy państwowej,
  • czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji RP,
  • stoi na straży suwerenności i bezpieczeństwa państwa oraz nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium.
Większość kompetencji głowy państwa jest ściśle związana z Radą Ministrów, która wnioskuje o podjęcie konkretnych czynności przez prezydenta. Funkcje i kompetencje Prezydenta RP w odniesieniu do systemu bezpieczeństwa narodowego zostały ujęte poniżej.

Polecenie 2.3.1.

Po wejściu w życie Konstytucji RP z 1997 r. urząd prezydenta RP sprawowały 4 osoby: Aleksander Kwaśniewski, Lech Kaczyński, Bronisław Komorowski i Andrzej Duda. Odszukaj w Internecie lub w innych źródłach informacje na temat podejmowanych przez nich inicjatyw w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego i opisz wybrane z nich.
 
Organem doradczym Prezydenta RP w sprawach wewnętrznego i zewnętrznego bezpieczeństwa państwa jest Rada Bezpieczeństwa Narodowego. Pełni ona funkcje doradcze, zatem nie ma prawa podejmowania jakichkolwiek decyzji. Jednak w zakresie swoich kompetencji może rozpatrywać i opiniować założenia polityki zagranicznej, strategicznych problemów bezpieczeństwa narodowego i projektów jego strategii, doktryny obronnej, kierunki rozwoju sił zbrojnych, a także problemy pozamilitarne dotyczące przygotowania systemu bezpieczeństwa narodowego.

2.4. Rada Ministrów

Zdecydowanie najważniejszą funkcję w systemie bezpieczeństwa narodowego pełni Rada Ministrów, która jest liderem administracji publicznej i kieruje jej działalnością. Taką szczególna pozycję nadają Radzie Ministrów przepisy Konstytucji, zgodnie z którymi odpowiada ona za prowadzenie polityki wewnętrznej i zagranicznej kraju. Zgodnie z ustawą zasadniczą Rada Ministrów w zakresie bezpieczeństwa państwa:
  • zapewnia wewnętrzne bezpieczeństwo państwa oraz porządek publiczny,
  • zapewnia bezpieczeństwo zewnętrzne państwa,
  • sprawuje ogólne kierownictwo w dziedzinie obronności kraju,
  • określa corocznie liczbę obywateli powoływanych do czynnej służby wojskowej.

Polecenie 2.3.2.

Na czele Rady Ministrów stoi prezes (premier). Odszukaj w Internecie i w innych źródłach (np. Konstytucji RP) informacje na temat realizowanych przez niego zadań związanych z pełnioną funkcją.
W Radzie Ministrów szczególną pozycję w systemie bezpieczeństwa narodowego pełnią minister obrony narodowej (aktualnie tę funkcję pełni Tomasz Siemoniak) i minister spraw wewnętrznych. Pierwszy z nich stoi na czele Ministerstwa Obrony Narodowej (które zapewnia jego obsługę), a jego główne zadania zostały przedstawione poniżej.
Zgodnie z przepisami ustawy o działach administracji rządowej, dział kierowany przez ministra spraw wewnętrznych (aktualnie tę funkcję pełni Teresa Piotrowska) obejmuje sprawy m.in.:
  • ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego,
  • ochrony granicy państwa, kontroli ruchu granicznego i cudzoziemców oraz koordynacji działań związanych z polityką migracyjną państwa,
  • zarządzania kryzysowego,
  • obrony cywilnej,
  • ochrony przeciwpożarowej,
  • nadzoru nad ratownictwem górskim i wodnym.
Ponadto organami podległymi ministrowi spraw wewnętrznych lub nadzorowanymi przez niego są:
  • Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych,
  • Komendant Główny Policji,
  • Komendant Główny Straży Granicznej,
  • Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej,
  • Szef Obrony Cywilnej Kraju,
  • Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców.

Podsumowanie

  • Podsystem kierowania bezpieczeństwem narodowym ma duże znaczenie dla całego systemu bezpieczeństwa narodowego w czasie pokoju, kryzysu i wojny.
  • Podsystem kierowania zapewnia uzyskiwanie informacji o zagrożeniach oraz ich analizę, planowanie przygotowania i działania podsystemów operacyjnych oraz wsparcia, a także zarządzanie (dowodzenie) nimi w trakcie działań.
  • Szczególna rola w kierowaniu bezpieczeństwem narodowym przypada Parlamentowi RP, Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej i Radzie Ministrów.
  • Pozycję Prezydenta RP w systemie bezpieczeństwa narodowego określają przepisy Konstytucji RP, zgodnie z którymi pełni on funkcję głowy państwa, będąc najwyższym przedstawicielem Rzeczypospolitej Polskiej i gwarantem ciągłości władzy państwowej. Czuwa również nad przestrzeganiem Konstytucji RP, stoi na straży suwerenności i bezpieczeństwa państwa oraz nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium.
  • Najważniejszą funkcję w systemie bezpieczeństwa narodowego pełni Rada Ministrów, która w systemie politycznym RP jest liderem administracji publicznej i kieruje jej działalnością.
  • Szczególną pozycję w systemie bezpieczeństwa narodowego pełnią minister obrony narodowej i minister spraw wewnętrznych.

Praca domowa

Polecenie 2.3.3.

Przygotuj krótką wypowiedź pisemną, w której odpowiesz na następujące pytanie: W jaki sposób podsystem kierowania bezpieczeństwem państwa zapewnia odpowiednie funkcjonowanie systemu bezpieczeństwa narodowego RP?

Słowniczek

Definicja

podsystem kierowania bezpieczeństwem narodowym –
podsystem systemu bezpieczeństwa narodowego RP zapewniający uzyskiwanie wiedzy o zagrożeniach i ich analizę, planowanie przygotowania i działania podsystemów operacyjnych oraz wsparcia, a także zarządzanie (dowodzenie) nimi w trakcie działań

Biogram 

Tomasz Siemoniak
Data urodzenia 
02.07.1967
Miejsce urodzenia 
Wałbrzych
Ukończył studia na Wydziale Handlu Zagranicznego Szkoły Głównej Handlowej (SGH) w Warszawie, jest także stypendystą Uniwersytetu w Duisburgu (Niemcy). W trakcie studiów pełnił obowiązki przewodniczącego Niezależnego Zrzeszenia Studentów (NZS) w Szkole Głównej Planowania i Statystyki (w latach 1949-1991 nazwę taką nosiła obecna Szkoła Główna Handlowa). W latach 1994-1996 pracował w Telewizji Polskiej, m.in. na stanowisku dyrektora Biura Oddziałów Terenowych i dyrektora Programu 1. W 1997 r. był koordynatorem programu Media i Demokracja w Instytucie Spraw Publicznych, natomiast w latach 1998-2000 pełnił funkcję dyrektora Biura Prasy i Informacji Ministerstwa Obrony Narodowej. W latach 1998-2002 był wiceprzewodniczącym Rady Nadzorczej Polskiej Agencji Prasowej. Aktywnie działał w organach samorządu m.st. Warszawa (w latach 1998-2000 jako radny gminy Warszawa Centrum oraz wiceprzewodniczący Komisji Kultury Rady, a w latach 2000-2002 jako wiceprezydent m.st. Warszawy). Był członkiem Zarządu Polskiego Radia SA (lata 2002-2006), a następnie pełnił funkcję wicemarszałka Województwa Mazowieckiego (lata 2006-2007). W latach 2007-2011 pracował jako sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji. Funkcję Ministra Obrony Narodowej pełni od 2 sierpnia 2011 r.

Biogram 

Teresa Piotrowska
Data urodzenia 
1955 r.
Miejsce urodzenia 
Tczew
Ukończyła studia na Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie, zdobywając wykształcenie historyczne i teologiczne. Po zakończeniu studiów rozpoczęła pracę jako nauczycielka. Od 1994 r. aktywnie działała w organach samorządu miasta Bydgoszcz (najpierw jako radna w radzie miejskiej, a następnie jako członek zarządu miasta odpowiedzialny za oświatę i politykę społeczną). W 1998 r. pełniła funkcję wojewody bydgoskiego – była odpowiedzialna za wprowadzenie nowej reformy administracyjnej i współtworzenie województwa kujawsko-pomorskiego. W latach 1999-2001 była wiceprezesem Urzędu Zamówień Publicznych. Jest członkiem Platformy Obywatelskiej RP. W 2001 r., startując z listy tego ugrupowania w wyborach do Sejmu RP, zdobyła mandat poselski, który pełni do dziś, nieprzerwanie przez IV, V, VI i VII kadencję Sejmu.

Zadania

Zadanie 2.3.1.

Zadanie 2.3.2.

Zadanie 2.3.3.

Zadanie 2.3.4.

Bibliografia

    Biała Księga Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, 26 listopada 2014, dostępne w Internecie: http://www.spbn.gov.pl/sbn/biala-ksiega/4630,Biala-Ksiega.html
    Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 2014 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Obrony Narodowej, Dz.U. 2014 poz. 1253.
    Strona internetowa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, 19 maja 2015, dostępne w Internecie: https://www.premier.gov.pl/ludzie/teresa-piotrowska.html
    Strona internetowa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, 19 maja 2015, dostępne w Internecie: https://www.premier.gov.pl/ludzie/tomasz-siemoniak.html
    Ustawa z dnia 14 grudnia 1995 r. o urzędzie Ministra Obrony Narodowej, Dz.U. 1996 nr 10 poz. 56.
    Ustawa z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej, Dz.U. 1997 nr 141 poz. 943.
    Kitler W., Bezpieczeństwo narodowe RP. Podstawowe kategorie. Uwarunkowania. System, Warszawa 2011.