2.19. W lesie

Gdyby nie działalność człowieka, to niemal cała powierzchnia Polski byłaby porośnięta lasem. Jedna brzoza wytwarza co roku tyle nasion, że gdyby każde wykiełkowało, to liczba drzew wystarczyłaby do stworzenia lasów na każdym skrawku lądu. Rzeczywiście, przed wiekami teren naszego kraju porastała niezmierzona puszcza. Dzisiaj jedyną pozostałością po tym potężnym lesie jest Puszcza Białowieska.

Już wiesz: 

  • co to jest łańcuch i sieć pokarmowa;
  • że w twoim otoczeniu spotyka się drzewa liściaste i iglaste.

Nauczysz się: 

  • rozpoznawać pospolite gatunki drzew i krzewów, rosnących w polskich lasach;
  • rozróżniać piętra lasu i opisywać panujące w nich warunki;
  • odróżniać wybrane rodzaje lasów Polski.

1. Jakie warunki panują w lesie?

Lasy to zbiorowiska roślinne, w których dominują drzewa. Współtworzą go również krzewy i rośliny zielne. Na las składają się także żyjące w nim zwierzęta i inne organizmy. Obecność rozłożystych koron wpływa na warunki panujące poniżej. Dlatego w lesie można wyróżnić cztery główne piętra.

Piętro koron drzew jest najwyższą warstwą lasu. Pochłania ona większość światła słonecznego, ale narażona jest na oddziaływanie najwyższej temperatury powietrza latem, a najniższej zimą. Także wiatry w tej części lasu są najsilniejsze. W piętrze koron drzew zakładają gniazda niektóre ptaki leśne, zwłaszcza drapieżne (np. bielik, myszołów). Żyją tam również niektóre nadrzewne ssaki leśne (np. wiewiórka i kuna) oraz żerują nietoperze i owady.
Niżej, do wysokości kilku–kilkunastu metrów nad poziomem ziemi, rozciąga się piętro podszytu. Rosną tam młode drzewa oraz krzewy. Korony drzew zatrzymują dużą część światła, więc do podszytu dociera go mniej. Jednocześnie słabo odczuwalny jest wiatr, a wahania temperatury są mniejsze. W piętrze podszytu żyją liczne leśne ptaki (np. pokrzewki, rudzik, kos), czasami płazy (rzekotka drzewna) oraz liczne owady i pająki.
Kilka lub najwyżej kilkadziesiąt centymetrów osiągają rośliny runa leśnego. Na tej wysokości światła jest zwykle bardzo mało, latem jest chłodno i wilgotno. Dominują tu mchy i paprocie oraz krzewinki, czyli krzewy bardzo małych rozmiarów, np. wrzosy i borówki. Do runa zaliczamy także grzyby. Tutaj pożywienia szukają ssaki (np. dziki, sarny, lisy, zające), gady (jaszczurki, węże), płazy (żaby i ropuchy) oraz owady.
Najniższym piętrem lasu jest ściółka zalegająca bezpośrednio na podłożu. Składa się z odpadłych liści, igliwia i szczątków roślin oraz zwierząt. Żyją tu destruenci (bakterie, grzyby, organizmy glebowe) rozkładający szczątki i tworzący próchnicę.

Ważne

Zwierzęta leśne mogą żyć na różnych piętrach lasu. Bluszcz wyrasta z runa, ale może wspinać się po pniach drzew i osiągać znaczne wysokości, sięgając nawet koron. Wiele zwierząt żyje na jednym piętrze, a żeruje na innym – np. wiewiórka, kos albo sójka żyją w koronach drzew i podszycie, ale często szukają pokarmu na ziemi.

2. Różnorodność lasów

Obecnie w Polsce rośnie kilkadziesiąt gatunków drzew. Wśród drzew iglastych w naszych lasach występują sosna, świerk, jodła i modrzew. Lasy złożone z drzew iglastych nazywamy borami. Rosną zwykle na ubogich glebach.