1.10. Wody powierzchniowe i podziemne w Polsce

Woda to życiodajna substancja, niezbędna do życia nie tylko człowiekowi, ale wszystkim organizmom. Dlatego właśnie nad ujściami wielu rzek powstawały niegdyś osady, rozwijało się rolnictwo i przemysł. Rzeki stanowiły istotne i wygodne szlaki komunikacyjne i transportowe. Wody powierzchniowe były i nadal są naturalnymi granicami, których pokonanie wymaga od nas sporo wysiłku.

Już wiesz: 

  • jak woda krąży w przyrodzie;
  • w jakim stanie skupienia występują wody;
  • co to jest źródło, rzeka (rzeka główna, dopływ), dorzecze, zlewisko, jezioro, morze.

Nauczysz się: 

  • wyjaśnisz pojęcia: hydrosfera, wody powierzchniowe i podziemne, reżim rzeki, wody mineralne, uzdrowisko;
  • scharakteryzujesz zlewiska i dorzecza obszaru Polski;
  • opiszesz typy występujących u nas jezior i wskażesz je na mapie;
  • wyróżnisz rodzaje wód podziemnych w Polsce;
  • podasz przykłady wykorzystania wody przez człowieka.

1. Rodzaje wód

Woda, która spada na powierzchnię Ziemi w postaci deszczu lub śniegu, wyparowuje, spływa do najbliższej rzeki (a dalej do morza), a także wsiąka w glebę, zasilając wody podziemne. Spod ziemi wypływa na powierzchnię jako źródło dające początek rzece, która z kolei wpada do innej, większej, lub do jezior i mórz. Wszystkie wody znajdujące się na powierzchni Ziemi parują, czyli zmieniają się w parę wodną, która w atmosferze ochładza się skrapla, by ponownie spaść na Ziemię jako opad atmosferyczny.
Tak w uproszczeniu wygląda krążenie wody w przyrodzie.

Polecenie 1.10.1.

Na przykładzie powyższej animacji objaśnij przebieg krążenia wody w przyrodzie. Podaj znaczenie słów retencja i transpiracja.
Cała powłoka wodna otaczająca Ziemię to hydrosfera. Podczas krążenia w przyrodzie woda zmienia swoje miejsce, stan skupienia, a także prędkość ruchu. Biorąc to pod uwagę, można dokonać ogólnego podziału wód znajdujących się nad ziemią, na ziemi i pod ziemią.

Polecenie 1.10.2.

Na podstawie dotychczas zdobytej wiedzy spróbuj wskazać na powyższym schemacie rodzaje wód śródlądowych, które w Polsce nie występują. O tym, czy twój wybór był trafny, dowiesz się w dalszej części tematu.

2. Płynące wody powierzchniowe Polski

Dwie największe rzeki naszego kraju to WisłaOdra. Prawie 90% powierzchni Polski należy do ich dorzecza – to znaczy, że z tak dużego obszaru poprzez dopływy woda trafia najpierw do tych dwóch rzek głównych, a potem do Bałtyku. Bezpośrednio do Morza Bałtyckiego uchodzi też wiele małych rzek z obszaru zwanego przymorzem. Łącznie do zlewiska Morza Bałtyckiego należy 99,7% obszaru Polski.
Wielkości dorzeczy w Polsce przedstawia poniższa tabela i diagram.

Polecenie 1.10.3.

Korzystając z danych przedstawionych powyżej, oblicz, jaką część powierzchni Polski zajmuje zlewisko Morza Czarnego.
Tylko z bardzo niewielkich terenów Polski wody powierzchniowe odprowadzane są do mórz innych niż Bałtyckie:
  • z Karpat do Morza Czarnego – górny bieg Orawy należy do dorzecza Dunaju, a górny bieg Strwiąża do dorzecza Dniestru;
  • z Sudetów do Morza Północnego – krótkie odcinki Izery i Orlicy należą do dorzecza Łaby.

Polecenie 1.10.4.

Na mapie powyżej wskaż obszary Polski nieleżące w zlewisku Morza Bałtyckiego.

Polecenie 1.10.5.

Wskaż inne obszary nieleżące w dorzeczach dwóch największych polskich rzek.

Polecenie 1.10.6.

Określ dorzecze, w którym leży twoja miejscowość. Znajdź najbliższą rzekę i prześledź odpływ wody z terenu, w którym mieszkasz, do morza. W razie potrzeby posłuż się inną mapą — dokładniejszą czy też obejmującą obszary poza Polską.

Ciekawostka

W Masywie Śnieżnika (Sudety Wschodnie) znajduje się szczyt o nazwie Trójmorski Wierch (1145 m n.p.m.). Wyrażenie to, znakomicie opisujące charakterystykę miejsca, wprowadził w 1946 roku dr Mieczysław Orłowicz. Zbiegają się tu zlewiska trzech mórz: Morza Bałtyckiego, Morza Północnego i Morza Czarnego.
Charakterystyczną cechą dorzeczy Wisły i Odry jest ich asymetria. Stosunek powierzchni dorzecza lewego do prawego wynosi dla Wisły 27:73, a dla Odry 30:70. Obie rzeki mają zdecydowanie więcej dopływów prawych niż lewych. Główną przyczyną takiego stanu jest ukierunkowanie się sieci rzecznej w okresie plejstoceńskich zlodowaceń zgodnie z ogólnym nachyleniem obszaru Polski, tj. z południowego wschodu ku północnemu zachodowi.

Polecenie 1.10.7.

Wskaż na mapie przykłady rzek płynących zgodnie z ogólnym kierunkiem nachylenia powierzchni Polski.
Nasze rzeki posiadają reżimśnieżno-deszczowy, który wyróżnia się wysokimi stanami wód wiosną i latem.
Wezbrania wiosenne następują, gdy rozpoczyna się proces topnienia śniegu, zwłaszcza w górach. Włącza się wówczas do obiegu tak duża ilość wody, że niektóre rzeki występują z brzegów. Zjawisku temu dodatkowo sprzyjają zatory lodowe, które utrudniają odpływ wody do Bałtyku. Ponadto mamy wciąż niewystarczające zabezpieczenia – nieuregulowany bieg rzeki, zbyt niskie wały przeciwpowodziowe, za mała liczba zbiorników retencyjnych.
Letnie wezbrania rzek przypadają na koniec czerwca i lipiec. Wiążą się one z częstymi i obfitymi opadami deszczu w tym okresie, zwłaszcza w górach.
Najniższe stany wód w rzekach Polski występują pod koniec lata i na początku jesieni (małe opady) oraz w zimie, kiedy to bardzo duża ilość wody jest magazynowana w postaci śniegu i lodu.
Na rzekach przymorza pojawiają się czasami tzw. wezbrania sztormowe. Powodują je długotrwałe wiatry północne, które piętrzą wody Bałtyku w ujściach rzek, utrudniając w ten sposób swobodny jej odpływ.

Polecenie 1.10.8.

Na podstawie powyższej mapy ustal, kiedy obszar, na którym mieszkasz, jest najbardziej zagrożony powodzią i co może spowodować tę powódź.
Najdłuższa i największa nasza rzeka – Wisła – ma 1047 km długości, 173 tys. km2 powierzchni dorzecza (w granicach Polski) i 1080 m3/s średniego przepływu przy ujściu. Jej źródła znajdują się na stokach Baraniej Góry (Beskid Śląski). Początkowo ma charakter potoku górskiego, jednak już od Kotliny Oświęcimskiej staje się rzeką nizinną. W okolicach Elbląga i Gdańska Wisła buduje deltę, rozdzielając się na kilka ramion, takich jak Nogat, Szkarpawa czy Leniwka. Do Bałtyku uchodzi jednak sztucznym przekopem pod Świbnem, który otwarto w 1895 roku.
Źródła Odry – drugiej pod względem długości rzeki w Polsce – znajdują się w Górach Odrzańskich (Oderské vrchy na Morawach w Rep. Czeskiej) na wysokości 634 m n.p.m. Całkowita długość Odry wynosi 854 km, z czego na Polskę przypadają 742 km. Począwszy od Kędzierzyna-Koźla, Odra jest skanalizowana i do swojego ujścia w Zalewie Szczecińskim stanowi szlak komunikacyjny, ale o coraz mniejszym znaczeniu.
Tabela 1. Najdłuższe rzeki Polski
L.p.RZEKADługość
[km]
Powierzchnia dorzecza
[km2]
Średni przepływ przy ujściu
[m3/s]
Dorzecze/zlewisko
1.Wisła1 047(172 587*) 194 4241080,0Morza Bałtyckiego
2.Odra(742*) 854(106 057*) 118 861535,0Morza Bałtyckiego
3.Warta80854 529195,0prawe Odry
4.Bug(587*) 772(19 284*) 39 420158,0lewe Narwi
5.Narew(448*) 484(53 873*) 75 175328,0prawe Wisły
6.San443(14 390*) 16 831131,0prawe Wisły
7.Noteć38817 33075,0prawe Warty
8.Pilica3199 27348,6lewe Wisły
9.Wieprz30310 41530,0prawe Wisły
10.Bóbr(269*) 2725 87637,8lewe Odry
11.Łyna(190*) 264(5 719*) 7 12635,0**lewe Pregoły
12.Obra2544 0225,7lewe Warty
13.Nysa Łużycka(198*) 252(2 196*) 4 29732,0lewe Odry
14.Wkra2495 32218,4prawe Narwi
15.Dunajec247(4 854*) 6 80484,3prawe Wisły
16.Brda2384 62727,4lewe Wisły
17.Prosna2174 92516,0lewe Warty
18.Drwęca2075 34428,0prawe Wisły
19.Wisłok2053 52829,0lewe Sanu
20.Wda1982 3256,5lewe Wisły
21.Drawa1863 30719,0prawe Noteci
22.Nysa Kłodzka1824 56638,0lewe Odry
23.Poprad(63*) 170(483*) 2 07722,3prawe Dunajca
24.Pasłęka1692 29415,7Morza Bałtyckiego
25.Rega1682 72518,5Morza Bałtyckiego
26.Bzura1667 78825,5lewe Wisły
27.Wisłoka1644 11035,2prawe Wisły
28.Biebrza1557 05728,6prawe Narwi
29.Nida1513 86521,0prawe Wisły
30.Wierzyca1511 6038,8lewe Wisły
31.Orzyc1462 0748,6prawe Narwi
32.Gwda1454 94327,2prawe Noteci
33.Czarna Hańcza(108*) 142(1 612*) 1 9131,4lewe Niemna
34.Pisa1424 50021,0prawe Narwi
35.Słupia1411 62314,5Morza Bałtyckiego
36.Węgorapa (44*) 140(1 512*) 3 63927,3**lewe Pregoły
(*) — na obszarze Polski; ** — na granicy Polski.

Polecenie 1.10.9.

Wskaż na mapie 10 najdłuższych rzek Polski.

Polecenie 1.10.10.

Znajdź na mapie 3 mniejsze rzeki z okolic twojego miejsca zamieszkania, a następnie porównaj ich dane zamieszczone w tabeli. Zrób w zeszycie odpowiednią notatkę.

Polecenie 1.10.11.

Bug i Narew pod koniec swoich biegów łączą się i wpadają do Wisły. Ale czy to Bug wpada do Narwi, czy Narew wpada do Bugu? Jeśli nie wiesz, znajdź odpowiedź w Internecie.
Wodospady to w Polsce dosyć rzadki element krajobrazu. Występują praktycznie tylko w górach, a tych nie mamy zbyt wiele. Najwyższym polskim wodospadem jest licząca 64 m Wielka Siklawa. Znajduje się ona w Tatrach na strumieniu Roztoka w sąsiedztwie Doliny Pięciu Stawów. Nieco niżej w Dolinie Roztoki położone są Wodogrzmoty Mickiewicza – grupa 3 malowniczych wodospadów (Wyżni, Pośredni i Niżni).
Tabela 2. Najwyższe wodospady Polski
WodospadRzekaGóryWysokość (m)
Wielka SiklawaRoztokaTatry64
Wodogrzmoty MickiewiczaRoztokaTatry3x10
KamieńczykKamieńczykKarkonosze27
SiklawicaPotok StrążyskiTatry21
WilczkiWilczkaMasyw Śnieżnika20
SzklarkiSzklarkaKarkonosze13

Polecenie 1.10.12.

Dowiedz się z Internetu, skąd wzięła się nazwa Wodogrzmoty Mickiewicza.

3. Stojące wody powierzchniowe Polski

Na terenie Polski znajduje się około 9,3 tys. jezior, które łącznie zajmują powierzchnię 3169,3 km2 (nieco ponad 1% obszaru kraju). Ich pochodzenie wiąże się głównie z erozyjną i akumulacyjną działalnością ostatniego zlodowacenia.
Rozmieszczenie jezior w Polsce jest bardzo nierównomierne – największe skupiska znajdują się na północy i są to 3 duże Pojezierza: Pomorskie, MazurskieWielkopolskie.
Na Pojezierzu Pomorskim występuje największa liczba jezior (około 4130), jednak tylko nieliczne z nich osiągają znaczne rozmiary. Natomiast na Pojezierzu Mazurskim jezior jest mniej (około 2560), ale za to zajmują one większą powierzchnię (blisko 45% powierzchni wszystkich jezior). Tam też znajduje się największe – Śniardwy (113,8 km2) – i najgłębsze – Hańcza (108,5 m) – jezioro Polski.
Na południu kraju, w Tatrach i Karkonoszach, w zagłębieniach po lodowcach górskich utworzyły się jeziora cyrkowe (karowe). Noszą one najczęściej nazwy stawów, np. Czarny Staw, Przedni Staw w Tatrach, Wielki Staw i Mały Staw w Karkonoszach.
Najbardziej znanym jeziorem/stawem górskim w Polsce jest Morskie Oko.
Wzdłuż wybrzeża Bałtyku występują dosyć duże, ale płytkie jeziora przybrzeżne, np. Łebsko, Gardno, Jamno, Wicko, Bukowo. Powstały one w wyniku odcięcia dawnej zatoki morskiej od otwartego morza przez piaszczystą mierzeję usypywaną przez wiatr i fale.
W deltowych ujściach rzek występują niekiedy jeziora deltowe. Powstały one w wyniku odcięcia części zalewu morskiego przez osady rzeczne. W Polsce takie jeziora to Druzno w depresji Żuław Wiślanych oraz Dąbie przy ujściu Odry.
W dolinach dużych rzek (np. Wisły, Warty, Bugu) spotkać można liczne jeziora zakolowe. Są to starorzecza powstałe na skutek odcięcia części meandrującej rzeki od jej głównego nurtu. Przykładem może tu być Jezioro Czerniakowskie w Warszawie.
Na niektórych obszarach zbudowanych ze skał węglanowych (np. Polesie Lubelskie, Niecka Nidziańska) znajduje się wiele małych i zazwyczaj głębokich jezior krasowych. Powstały one w wyniku rozpuszczania wapieni przez wodę, co przyczyniło się do utworzenia zagłębień w skałach, które wypełniła woda.

Ciekawostka

W geologicznych dziejach Ziemi jeziora są formami krótkotrwałymi. Roślinność oraz zwierzęta, które się w nich rozwijają i obumierają, przyczyniają się do względnie szybkiego zarastania jezior.
Tabela 3. Największe jeziora Polski
L.p.JEZIOROPowierzchnia
[km2]
Głębokość
[m]
Pojemność
[mln m3]
Typ genetyczny
1Śniardwy113,423,4660,2morenowe
2Mamry104,943,81003,4morenowe
3Łebsko71,46,3117,5przybrzeżne
4Dąbie56,06,8196,0deltowe
5Miedwie35,343,8681,7rynnowe
6Jeziorak32,212,0141,6rynnowe
7Niegocin26,039,7258,5morenowe
8Gardno24,72,623,1przybrzeżne
9Jamno22,43,931,4przybrzeżne
10Wigry21,973,0336,7rynnowe
11Gopło21,816,6102,5rynnowe
12Drawsko19,679,7333,4rynnowe
13Roś18,931,8152,9rynnowe
14Wielimie18,75,541,0morenowe
15Tałty-Ryńskie18,450,8248,4rynnowe
16Nidzkie18,323,7113,9rynnowe
17Bukowo17,52,817,6przybrzeżne
18Wdzydze15,768,0220,8rynnowe

Polecenie 1.10.13.

Wskaż na mapie 10 największych jezior Polski.

Polecenie 1.10.14.

Korzystając z danych znajdujących się w tabeli, wskaż, które jeziora są najgłębsze, a które najpłytsze.

Polecenie 1.10.15.

Czy w twojej okolicy występują jeziora? Jeśli tak, to podaj przykłady i określ ich pochodzenie. Jeśli nie, to wyjaśnij, dlaczego ich nie ma.
Oprócz jezior naturalnych na obszarze Polski istnieje wiele zbiorników sztucznych, tzw. jezior zaporowych. Spełniają one różne funkcje, m.in. umożliwiają regulację biegu rzeki, przyjmują nadmiar wody w czasie zwiększonych przepływów, służą też jako akweny rekreacyjno-sportowe; spiętrzona w nich woda napędza turbiny elektrowni wodnych.
Tabela 4. Największe zbiorniki sztuczne w Polsce
L.p.ZBIORNIKPowierzchnia
[km2]
Głębokość
[m]
Pojemność
[mln m3]
Wysokość tamy
[m]
RzekaRok otwarcia
1Włocławski70,415408,014Wisła1970
2Jeziorsko42,33202,811Warta1986
3Siemianowski32,5579,57Narew1990
4Goczałkowicki32,014166,817Wisła1956
5Zegrzyński30,3894,37Narew1963
6Sulejowski27,01195,016Pilica1974
7Turawski24,013108,013Mała Panew1939
8Soliński21,160472,082San1968
9Nyski20,825123,020Nysa Kłodzka1971
10Otmuchowski19,818124,517Nysa Kłodzka1933
11Rożnowski16,035193,049Dunajec1941
12Koronowski13,52177,525Brda1962
13Czorsztyński12,350231,956Dunajec1997
14Dobczycki10,728127,030Raba1986
15Żywiecki10,02694,639Soła1966
16Mietkowski9,31165,017Bystrzyca1986
Innym dziełem człowieka w zakresie budownictwa wodnego są kanały. Wykorzystuje się je m.in. do transportu śródlądowego. Najważniejsze sztuczne wodne szlaki transportowe w Polsce to kanały: Augustowski, Gliwicki, Ślesiński, Notecki, Bydgoski, Żerański oraz Elbląsko-Ostródzki z unikatowym na skalę światową systemem pochylni, za pomocą których na lądzie pokonywana jest 100-metrowa różnica wysokości. Najdłuższym w Polsce kanałem wodnym jest liczący 140 km melioracyjny kanał Wieprz-Krzna.
Tereny trwale nasycone wodą, czyli bagnamokradła, powstają na nieprzepuszczalnym podłożu. Porośnięte są charakterystyczną roślinnością wilgociolubną, w której dominują mchy (np. torfowce), trawy (np. trzciny) i turzyce. Największe skupiska bagien i mokradeł w Polsce znajdują się w dorzeczu Narwi i Biebrzy oraz na Polesiu Lubelskim. Poza tym tereny podmokłe spotkać można m.in. w innych dolinach rzecznych i na pojezierzach.
Woda w postaci trwale zamarzniętej, czyli lądolody, lodowce, lód pływający, wieloletnia zmarzlina, obecnie w Polsce nie występuje. Podobnie jak solniska, które są typowe dla klimatów suchych i gorących.

4. Wody podziemne w Polsce

Wody podziemne występują pod powierzchnią ziemi w skalnych warstwach wodonośnych, które ukształtowały się na nieprzepuszczalnym podłożu.
Ze względu na głębokość zalegania wody podziemne podzielono na:
  • przypowierzchniowe (zaskórne) – występują blisko powierzchni ziemi; są silnie zanieczyszczone; ich temperatura zmienia się w zależności od pogody;
  • gruntowe – tworzą pod powierzchnią ziemi pierwszą trwałą warstwę wodonośną; zasilane są głównie wodami opadowymi, rzadziej powierzchniowymi (z rzek i jezior); nie podlegają bezpośrednim wpływom atmosferycznym;
  • wgłębne – zalegają w warstwie wodonośnej przykrytej warstwą nieprzepuszczalną; zasilane wodami opadowymi;
  • głębinowe – bardzo głębokie, silnie zmineralizowane, nie biorące aktywnego udziału w krążeniu wody.
Wody podziemne w Polsce występują w luźnych skałach kenozoicznych oraz w skałach litych jako wody szczelinowe i miejscami krasowe. Niektóre wody wgłębne, nagromadzone głównie w piaskach i glinach, utworzyły system basenów artezyjskich i subartezyjskich, w których wody znajdują się pod ciśnieniem hydrostatycznym, np. na Nizinie Mazowieckiej.
Część wód krążących pod ziemią w wyniku rozpuszczania niektórych pierwiastków staje się silnie zmineralizowana. W ten sposób powstają wody mineralne, np.:
  • solanki – zawierają rozpuszczoną sól kamienną (NaCl);
  • szczawy – zawierają kwaśne węglany wapnia i sodu;
  • wody siarczanowe – zawierają siarczki sodu i wapnia.
Miejscowości, w których występują wody mineralne, mogą uzyskać status uzdrowiska. Ich cechą rozpoznawczą jest określenie „Zdrój” w nazwie. W Polsce uzdrowiska zgrupowane są w trzech regionach:
  • w Sudetach – m.in. Kudowa-Zdrój, Polanica-Zdrój, Duszniki-Zdrój, Szczawno-Zdrój, Świeradów-Zdrój;
  • w Karpatach i na Podkarpaciu – m.in. Krynica-Zdrój, Piwniczna-Zdrój, Rabka-Zdrój, Iwonicz-Zdrój, Busko-Zdrój;
  • na Kujawach i Pomorzu Zachodnim – m.in. Ciechocinek, Połczyn-Zdrój, Kamień Pomorski.
Miedzy innymi w Cieplicach Śląskich- Zdroju (dzielnica Jeleniej Góry), w Lądku-Zdroju, w Zakopanem występują głębinowe wody termalne, zwane też cieplicami. Mają one temperaturę wyższą od średniej rocznej temperatury powietrza w danym miejscu na powierzchni, np. w Cieplicach stwierdzono 61,5°C, co jest najwyższą temperaturą w Polsce.
Wody termalne znalazły szerokie zastosowanie w lecznictwie i rekreacji, a także coraz częściej wykorzystywane są do ogrzewania domów.

Polecenie 1.10.16.

Na mapie Polski wskaż najbardziej znane miejscowości uzdrowiskowe znajdujące się w różnych regionach kraju.

Polecenie 1.10.17.

Wybierz jedno uzdrowisko i dowiedz się więcej na jego temat – jakie wody tam występują, do leczenia których schorzeń są one wykorzystywane itp. Sporządź w zeszycie odpowiednią notatkę.

Podsumowanie

  • Woda nieustannie krąży w przyrodzie, zmieniając swoje miejsce i stany skupienia.
  • Wody śródlądowe dzielą się na powierzchniowe i podziemne.
  • Zlewisko Morza Bałtyckiego stanowi 99,7% obszaru Polski.
  • Prawie 90% obszaru Polski należy do dorzeczy dwóch największych rzek – Wisły i Odry.
  • Dorzecza Wisły i Odry są asymetryczne – przeważają w nich dopływy prawe ze względu na ogólne nachylenie powierzchni Polski w kierunku północno-zachodnim.
  • Rzeki w Polsce zasilane są głównie przez opady atmosferyczne, a ponadto przez wody z roztopów.
  • Najwyższe stany wody w naszych rzekach pojawiają się wiosną i latem.
  • W Polsce jeziora występują głównie w północnej części i mają na ogół pochodzenie polodowcowe.
  • Poza jeziorami polodowcowymi występują jeszcze m.in. jeziora przybrzeżne, jeziora deltowe, jeziora zakolowe, jeziora krasowe.
  • Bagna, mokradła i inne tereny podmokłe znajdują się w Polsce nad Narwią i Biebrzą oraz na Polesiu Lubelskim, a także na pojezierzach i w dolinach innych rzek.
  • Wody podziemne, w zależności od głębokości występowania, dzielą się na: przypowierzchniowe (zaskórne), gruntowe, wgłębne i głębinowe.
  • Wody mineralne zawierają podwyższone stężenie rozpuszczonych wybranych związków chemicznych, dzięki którym posiadają właściwości lecznicze.
  • Uzdrowisko to miejscowość, w której występują wody mineralne.

Praca domowa

Polecenie 1.10.18.

Problem 1.
Opisz zasoby wodne w twoim miejscu zamieszkania.
Problem 2.
Wydrukuj poniższą mapę i wykonaj następujące polecenia:
  • Niebieską linią cienkopisu oznacz na mapie dwie największe rzeki Polski: Wisłę i Odrę. Wpisz ich nazwy – w górnym, środkowym i dolnym biegu rzeki.
  • Tym samym cienkopisem podpisz inne większe rzeki: Wartę (2x), Bug (2x), Narew, Noteć, Pilicę, San, Wieprz, Bóbr, Łynę, Obrę.
  • Tym samym cienkopisem zamaluj powierzchnie jezior. Podpisz największe z nich: Śniardwy, Mamry, Łebsko, Dąbie, Miedwie, Jeziorak, Gopło.
  • Kolorem granatowym zamaluj i podpisz zbiorniki sztuczne: Włocławski, Soliński, Zegrzyński, Siemianowski, Sulejowski.
  • Czarnym cienkopisem narysuj przybliżony przebiegu działu wodnego dorzeczy Wisły i Odry.
  • Korzystając z kolorów podanych w legendzie mapy, pomaluj kredkami obszary poszczególnych dorzeczy na terenie Polski. Pamiętaj, aby do dużych powierzchni dobierać kolory jaśniejsze, a do małych ciemniejsze.

Dowiedz się więcej

Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (http://www.imgw.pl/)

Słowniczek

hydrosfera

cała wodna powłoka Ziemi obejmująca wodę w stanie stałym, ciekłym i gazowym

przepływ

objętość wody przepływającej przez określony przekrój rzeki w jednostce czasu

retencja

czasowe zatrzymanie, zgromadzenie się wody, np. w glebie, na torfowiskach

reżim rzeki (ustrój)

roczny rytm zmian stanów wody w rzece związany z zasilaniem, przepływem i zlodzeniem

transpiracja

wydzielanie wody z powierzchni roślin (liści, łodyg) w postaci pary wodnej i przenikanie jej do atmosfery

artezyjskie wody

wody wgłębne znajdujące się pod ciśnieniem hydrostatycznym dzięki specyficznemu ułożeniu warstw skalnych (przepuszczalnych i nieprzepuszczalnych)

Zadania

Zadanie 1.10.1.

Zadanie 1.10.2.

Zadanie 1.10.3.

Zadanie 1.10.4.

Zadanie 1.10.5.

Zadanie 1.10.6.

Zadanie 1.10.7.

Zadanie 1.10.8.

Zadanie 1.10.9.

Zadanie 1.10.10.