22 Wrz

jesień

Daty zmian astronomicznych pór roku są dla całej Ziemi takie same, ale czas ich występowania na  poszczególnych półkulach jest różny: gdy na półkuli północnej trwa lato, na półkuli południowej jest zima. Na północnej półkuli Ziemi pory roku zaczynają się w następujących terminach:

wiosna – 21 marca w momencie równonocy wiosennej,

lato – 22 czerwca w momencie przesilenia letniego,

jesień – 23 września w momencie równonocy jesiennej,

zima – 22 grudnia wraz z momentem przesilenia zimowego.

Roczny ruch Ziemi wokół Słońca powoduje, że w sposób powtarzalny zmienia się oświetlenie różnych części Ziemi. W rezultacie występują cykliczne zmiany pór roku. Z astronomicznego punktu widzenia momentami granicznymi pór roku są tzw. równonoce i przesilenia.

Równonoc jesienna ma miejsce wtedy, gdy Słońce ponownie góruje w zenicie nad równikiem, co sprawia, że promienie słoneczne na równik padają pionowo, a pod coraz mniejszym kątem na resztę kuli ziemskiej aż do obu biegunów. Od tego momentu na całej Ziemi dzień i noc ponownie trwają po 12 godzin.

Pory roku i związane z nimi zjawiska często stawały się bohaterami tekstów literackich. Przeczytaj opis jesieni znajdujący się w powieści „Chłopi” Władysława Reymonta i rozejrzyj się dookoła. Czy zaobserwowałeś zmiany zachodzące w przyrodzie?

„Jesień szła coraz głębsza.

Blade dnie wlekły się przez puste, ogłuchłe pola i przymierały w lasach coraz cichsze, coraz bladsze – niby te święte Hostie w dogasających brzaskach gromnic.

A co świtanie – dzień wstawał leniwiej, stężały do chłodu i cały w szronach, i w bolesnej cichości ziemi zamierającej; słońce blade i ciężkie wykwitało z głębin w wieńcach wron i kawek, co się zrywały gdzieś znad zórz, leciały nisko nad polami i krakały głucho, długo, żałośnie… a za nimi biegł ostry, zimny wiatr, mącił wody stężałe, warzył resztki zieleni i rwał ostatnie liście topolom pochylonym nad drogami, że spływały cicho niby łza – krwawe łzy umarłego lata, i padały ciężko na ziemię.

[…] Jesień to była, rodzona matka zimy”.

Jesienią Słońce znajduje się niżej nad horyzontem, temperatura powietrza spada, a dzień staje się coraz krótszy. Rośliny rozsiewają nasiona, które przetrwają zimę. Drzewa i krzewy liściaste oraz większość roślin zielnych zrzucają liście, by zimą ograniczyć utratę wody, która zamarzając w liściach i gałęziach, mogłaby uszkodzić całą roślinę. Dla organizmów żyjących w ściółce i runie leśnym zaczyna się wtedy czas zwiększonej aktywności.

 

Jesienią wiele ptaków przygotowuje się do odlotu w cieplejsze rejony świata. Na niebie można zaobserwować stada liczące nawet setki tych zwierząt. Wędrówki ptaków to jedno z najbardziej fascynujących zjawisk w przyrodzie. Czym są spowodowane? Czy ma to jakiś związek z faktem, że o tej samej porze drzewa zaczynają zrzucać liście, a niektóre zwierzęta gromadzą zapasy na zimę? Spróbuj znaleźć odpowiedzi na te pytania.