18. Słoń a sprawa polska

Wprowadzenie

Polacy nie pogodzili się z rozbiorami i chcieli mieć własne państwo. Świadczą o tym między innymi powstania narodowe, instytucje, które zakładali, gdy tylko była taka możliwość, działalność prowadzona przez emigrantów. Dążenie do odzyskania niepodległości na początku XX wieku było tak silne, że powstał nawet popularny dowcip: gdy rozpisano międzynarodowy konkurs na pracę naukową o słoniach, Polak ani przez chwilę się nie zastanawiał nad tematem i napisał rozprawę „Słoń a sprawa polska”.

Zadanie na rozgrzewkę

Ćwiczenie 18.1.

Ćwiczenie 18.2.

Ćwiczenie 18.3.

Kogo poprzeć?

Polecenie 18.1.

Jest rok 1914, wybucha wojna, na którą Polacy z utęsknieniem czekali. Mocarstwa zaborcze walczą przeciwko sobie. Kogo poprzeć w tym konflikcie? Pamiętaj, że wówczas nikt nie wiedział, jaki będzie jego finał!
Drzewo decyzyjne – poprzeć państwa centralne czy ententę?
  • Cele i wartości: odzyskanie niepodległości przez Polskę.
  • Możliwe rozwiązania: Poparcie państw centralnych. Poparcie ententy.
  • Jakie będę skutki pozytywne i negatywne wybranego rozwiązania?

Ćwiczenie 18.4.

Czy możliwe były inne opcje? Jakie?
Odpowiedź
  • bierność – nie popieramy nikogo
  • wspieramy po cichu obie strony
  • zmieniamy sojusze w miarę rozwoju sytuacji

Inne dylematy Polaków

Decyzji do podjęcia było jeszcze więcej, na przykład: czy walczyć zbrojnie, czy dyplomatycznie; zadowalać się oferowaną przez zaborców autonomią czy upierać przy pełnej niepodległości; o jaką Polskę walczyć, w jakich granicach; walczyć, pozostając w kraju czy na emigracji?

Ćwiczenie 18.5.

Oto fragmenty biogramów Józefa Piłsudskiego i Romana Dmowskiego z Encyklopedii szkolnej. Historia, które ułatwią ci uzupełnienie tabeli.

Encyklopedia szkolna. Historia.

Piłsudski Józef, ur. 1867, zm. 1935, mąż stanu, czołowy działacz niepodległościowy, jeden z głównych organizatorów niepodległego państwa polskiego i później jego przywódca. Od wczesnej młodości związał się z ruchem socjalistycznym. Podczas I wojny światowej organizował zbrojne oddziały – zalążek przyszłej armii polskiej – i dowodził I Brygadą Legionów Polskich oraz powołał Polską Organizację Wojskową. Był członkiem Tymczasowej Rady Stanu. Domagał się utworzenia rządu polskiego. 22 VII 1917 aresztowany przez Niemców i osadzony w twierdzy w Magdeburgu. Zyskał wielką popularność i autorytet w znacznej części społeczeństwa polskiego. Zwolniony z Magdeburga, wrócił 10 XI 1918 do Warszawy i przejął najwyższą władzę w odradzającym się państwie jako Tymczasowy Naczelnik Państwa. Dążył do odzyskania na wschodzie ziem utraconych przez Polskę na rzecz Rosji carskiej podczas rozbiorów. Był zwolennikiem utworzenia federacji państw, obejmującej Polskę, Białoruś, Ukrainę i Litwę historyczną; w sprawie zachodnich granic Polski pozostawił wolną rękę delegacji polskiej na konferencji pokojowej w Paryżu w 1919.
Źródło: Encyklopedia szkolna. Historia., Warszawa 1993.

Encyklopedia szkolna. Historia.

Dmowski Roman, ur. 1864, zm. 1939, współzałożyciel, czołowy przywódca i ideolog narodowej demokracji, pisarz polityczny. Autor prac formułujących zasady i cele nacjonalizmu polskiego oraz międzynarodowe uwarunkowania rozwoju kwestii polskiej (m.in. Myśli nowoczesnego Polaka; Niemcy, Rosja i kwestia polska). W 1905–07 opowiadał się za autonomią Królestwa Polskiego i za lojalnością wobec Rosji. Wybrany na posła do rosyjskiej Dumy Państwowej, został prezesem Koła Polskiego (złożył mandat w 1908). Uznając zagrożenie niemieckie za główne niebezpieczeństwo dla narodu polskiego, głosił konieczność współdziałania z Rosją i ententą. Założyciel i prezes Komitetu Narodowego Polskiego w Paryżu (1917), rozwinął po rosyjskiej rewolucji lutowej szeroką działalność propagandową i polityczną w państwach ententy i Stanach Zjednoczonych na rzecz niepodległości Polski. Na konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 wraz z I. Paderewskim reprezentował Polskę. Do kraju powrócił w maju 1920.
Źródło: Encyklopedia szkolna. Historia., Warszawa 1993.

Śladami Korfantego

Podróżując po Polsce, śledzimy losy jednego z bohaterów walki o niepodległość, Wojciecha Korfantego.

Ćwiczenie 18.6.

Projekt tablicy

Polecenie 18.2.

Wyobraź sobie, że plac w twojej miejscowości ma otrzymać imię Romana Dmowskiego albo Józefa Piłsudskiego. Masz zlecenie, by wykonać projekt tablicy upamiętniającej zasługi jednego z tych bohaterów dla odzyskania niepodległości przez Polskę.
Znowu musisz podjąć wiele decyzji:
  1. 1.
    Którego bohatera chcesz uczcić?
  2. 2.
    Jaki kształt będzie miała tablica?
  3. 3.
    Z jakiego materiału będzie wykonana (najczęściej tablice są kamienne, mogą być też metalowe, a ostatnio upowszechniły się z trwałego plastiku)?
  4. 4.
    Jaki tekst się na niej znajdzie (pamiętaj, że nie może być zbyt długi, bo będzie nieczytelny, zresztą przechodnie nie będą przecież czytać książki, a tablice stawia się po to, by zwrócić uwagę zwykłych ludzi)?
  5. 5.
    Jaką czcionką zostanie zapisany (zwykle pisze się wielkimi literami)?
  6. 6.
    Jakie elementy, oprócz tekstu, znajdą się na tablicy (może portret albo jakiś symbol)?
Możesz wzorować się na tablicach upamiętniających Wojciecha Korfantego.
Informacji o bohaterach możesz szukać na stronach:
  • link „Polska Times”
  • link „Newsweek”
  • link „Niedziela”
Ale także w innych miejscach.

Podsumowanie

Co wiem? 

Polacy wiązali wielkie nadzieje z wybuchem wojny, w której zaborcy staną naprzeciwko siebie. Jedni, z Józefem Piłsudskim na czele, wierzyli, że trzeba przyłączyć się do wojny i wywalczyć niepodległość z bronią w ręku. Inni, jak Roman Dmowski, uważali, że należy prowadzić działalność dyplomatyczną i być obecnym przy podejmowaniu decyzji politycznych. W efekcie jedni doprowadzili do powstania na ziemiach polskich władz niepodległego państwa, a drudzy zapewnili temu państwu uznanie międzynarodowe. Ważne było, żeby współpracować dla dobra ojczyzny.

Co potrafię? 

  • Przygotować się do podjęcia decyzji, rozważając argumenty za i przeciw za pomocą drzewa decyzyjnego.
  • Zaprojektować tablicę pamiątkową.

Zapamiętaj

Od lat historycy, politycy, publicyści i inni dyskutują, czyj program walki o niepodległość Polski był lepszy: Romana Dmowskiego czy Józefa Piłsudskiego.

Polecenie 18.3.

Przedstaw swoje stanowisko w tym sporze. Na jakiej podstawie oceniasz, czyje decyzje były właściwe? Jak można sprawdzić, czy decyzja jest dobra?

Polecenie 18.4.

Jaką wartość mają takie spory o przeszłości? Wybierz jedną z zaprezentowanych odpowiedzi lub zaproponuj własną.
  • Są zupełnie bez sensu, ludzie się tylko niepotrzebnie kłócą.
  • Można lepiej zrozumieć, o co chodziło w tamtych czasach.
  • Mogą wyjaśnić dzisiejsze różnice poglądów.
  • Pokazują, jak prowadzić dyskusje.
  • Uczestnicy mają okazję pokazać, jacy są mądrzy (albo niemądrzy).