2.6. O greckim teatrze, igrzyskach olimpijskich i filozofii

Teatralna wiosna

Wiosną Ateny żyły przygotowaniami do obchodów święta ku czci boga wina – Dionizosa.
W tym czasie do miasta przybywali okoliczni mieszkańcy, żeglarze i handlarze. Przez kilka dni trwały procesje, pochody oraz konkursy śpiewu. Od V wieku p.n.e. na Akropolu odbywały się zawody teatralne. Mieszkańcy spotykali się w teatrze Dionizosa.
Budowle, w których odbywały się przedstawienia teatralne, znajdowały się w każdym greckim mieście. Wiele z nich przetrwało do dzisiaj.

W greckim teatrze

Przedstawienia grano pod gołym niebem i trwały od rana do wieczora. W spektaklach brało udział niewielu aktorów – początkowo jeden, potem dwóch, a ostatecznie trzech. Towarzyszył im kilkuosobowy chór. Oglądano dwa rodzaje sztuk: komedie i tragedie. Po obejrzeniu wszystkich przedstawień wybierano przez głosowanie najlepszą sztukę.
Na widowni panował gwar. Można było tu jeść, pić i rozmawiać. W trakcie spektaklu publiczność biła brawo lub gwizdała, wyrażając w ten sposób swoje emocje i opinię na temat oglądanej sztuki. Do teatru warto było zabrać poduszki, bo siedzenie godzinami na kamiennych ławach nie było wygodne.

Ciekawostka

Najlepiej zachował się teatr w Epidauros na Peloponezie, położony na stromym wzgórzu. Do dziś zachwyca wspaniałą akustyką, która sprawia, że widzowie z najdalszych nawet rzędów z łatwością mogą usłyszeć szepczących aktorów.

Polecenie 2.6.1.

Przyjrzyj się maskom teatralnym i wskaż, której z nich używano w komediach, a której w tragediach. Uzasadnij swoją odpowiedź.

Ćwiczenie 2.6.1.

Ćwiczenie 2.6.2.

Igrzyska olimpijskie

Z uroczystościami religijnymi związane były zawody atletyczne. Grecy wierzyli, że bogowie chętnie oglądają sportową rywalizację. Igrzyska odbywały się ku czci jednego z bogów lub bogiń. Cieszyły się popularnością i mógł w nich wziąć udział każdy Grek.
Olimpii – co cztery lata – odbywały się igrzyska ku czci Zeusa, na które przybywali sportowcy ze wszystkich greckich miast. Pierwsze igrzyska olimpijskie rozegrano w 776 roku p.n.e. Igrzyska były tak ważnym wydarzeniem, że na czas ich trwania zaprzestawano wojen, aby sportowcy i widzowie ze wszystkich zakątków Hellady mogli bezpiecznie dotrzeć do Olimpii.
W zawodach brali udział wyłącznie mężczyźni. Kobiety nie miały wstępu nawet na widownię. Przed walką sportowcy składali uroczystą przysięgę, że będą walczyć uczciwie. Zwycięzcom stawiano pomniki oraz pisano o nich wiersze.
Nagrodą za zwycięstwo był wieniec z liści laurowych oraz sława, którą okrywał się zarówno atleta, jak i jego ojczyste miasto.

Ćwiczenie 2.6.3.

W gimnazjonie

Sport był ważnym elementem życia wszystkich Greków. Ich zdaniem ćwiczenia fizyczne pomagały w zdrowym i harmonijnym rozwoju ciała, kształtowały charakter, uczyły wytrzymałości i dyscypliny. Od dziecka chłopcy spędzali wiele czasu w gimnazjonach – specjalnych budynkach przeznaczonych do ćwiczeń fizycznych.

Polecenie 2.6.2.

Opisz sytuację przedstawioną na ilustracji.

Dyscypliny sportowe

Do najpopularniejszych dyscyplin należały wyścigi rydwanów. Odbywały się na specjalnych torach, zwanych hipodromami. Wozy były zaprzężone w dwa lub cztery konie. Na torze zazwyczaj panował tłok, rydwany na siebie wpadały i często dochodziło do wypadków.

Polecenie 2.6.3.

Wskaż na ilustracji rydwan.

Ciekawostka

Na stadionie oglądano biegi. Publiczność głośno dopingowała sportowców. Kilka starożytnych stadionów greckich przetrwało do dzisiaj.

Ćwiczenie 2.6.4.

Ciekawostka

W czasie igrzysk popularne były także wyścigi konne. W jednej z konkurencji na ostatnim odcinku jeździec musiał zejść z konia i biec obok niego.

Igrzyska olimpijskie dzisiaj

Ciekawostka

Ideę igrzysk olimpijskich wskrzeszono pod koniec XIX wieku. Współczesną olimpiadę rozpoczyna ceremonia zapalenia znicza. Czy wiesz, że ogień jest zapalany w greckiej Olimpii i niesiony do miasta, w którym odbywają się zawody?

Ćwiczenie 2.6.5.

Narodziny filozofii

Starożytni Grecy uważali, że wszystko, co ich otacza i spotyka, jest dziełem bogów. Pochodzenie świata i człowieka opisywały oraz tłumaczyły mity. Z czasem jednak pojawili się ludzie, którzy zaczęli poszukiwać nowych sposobów wyjaśniania zjawisk. Zachęcali innych do samodzielnego myślenia i dyskutowania w miejscach publicznych. Tak narodziła się filozofia. Słowo to oznacza w języku greckim „umiłowanie mądrości”. Filozofia to nauka, której celem jest poszukiwanie mądrości i prawdy. W istotny sposób wpłynęła ona na myślenie o świecie w następnych wiekach.
Najsłynniejsi greccy filozofowie to Sokrates, Platon i Arystoteles.

Sokrates

Mieszkał w Atenach za czasów Peryklesa. Mawiał: „Wiem, że nic nie wiem”. Rozmawiał z ludźmi na ulicach i pytał ich o rozmaite rzeczy, na przykład o to, czym jest dobro i zło albo czym jest przyjemność. Nie były to zwykłe pytania – aby znaleźć na nie odpowiedź, trzeba było się głęboko zastanowić. W ten sposób rozmowa i sposób rozumowania stały się sztuką myślenia.

Platon

Uczeń Sokratesa, który spisał nauki swego nauczyciela. Według Platona istnieją dwa światy: świat idei i świat rzeczywisty. Świat rzeczywisty jest tylko niedoskonałym odbiciem świata idealnego.

Arystoteles

Uczeń Platona. Dzięki Arystotelesowi rozwinęła się fizyka, logika, biologia oraz astronomia. Filozof ten za środek Wszechświata uważał Ziemię, wokół której miały – według niego – krążyć Słońce i inne gwiazdy. Dziś wiemy, że wyobrażenia Arystotelesa były błędne. Dowiódł tego dopiero 2000 lat później astronom Mikołaj Kopernik.

Co zawdzięczamy starożytnym Grekom?

Podsumowanie

Ćwiczenie 2.6.6.

Polecenia

  1. 1.
    Wyjaśnij, dlaczego sport był bardzo ważny dla Greków.
  2. 2.
    Przedstaw przebieg igrzysk olimpijskich.
  3. 3.
    Wytłumacz, czym zajmowali się filozofowie.
  4. 4.
    Wyobraź sobie, że znalazłeś/znalazłaś się w greckim teatrze. Napisz krótki list do kolegi lub koleżanki, w którym opiszesz swoje wrażenia.