3.3. Bolesław Chrobry – pierwszy król Polski

Bolesław Chrobry i św. Wojciech

Po śmierci Mieszka I w 992 roku władzę w państwie przejął jego najstarszy syn Bolesław, zwany Chrobrym. Staropolski przydomek „Chrobry” oznacza człowieka dzielnego, mężnego. Z inicjatywy Bolesława Chrobrego w 997 roku została zorganizowana misja chrystianizacyjna. Jej celem było nawrócenie na chrześcijaństwo pogańskiego plemienia Prusów, które mieszkało na wschód od ujścia Wisły, czyli na dzisiejszej Warmii i Mazurach. Misją kierował pochodzący z Czech biskup Wojciech. Prusowie zamordowali misjonarza. Bolesław Chrobry wykupił jego ciało i pochował je w Gnieźnie. Wkrótce papież ogłosił Wojciecha świętym.

Drzwi Gnieźnieńskie

Jednym z najcenniejszych zabytków związanych ze św. Wojciechem są Drzwi Gnieźnieńskie. Wykonano je w XII wieku dla katedry gnieźnieńskiej. Dwa skrzydła zostały podzielone na 18 kwater, które przedstawiają życie i męczeństwo św. Wojciecha.

Kiedy to było?

Misja

Bolesław Chrobry dał Wojciechowi wojów, którzy mieli go chronić w czasie wyprawy. Misjonarz jednak odesłał ich po przekroczeniu granicy.

Polecenie 3.3.1.

  • Wskaż na ilustracji wojów.
  • Jak ich rozpoznałeś/rozpoznałaś?
  • W jaki sposób biskup dotarł do Prusów?

Męczeństwo

Wojciech został zabity w okrutny sposób. Była to śmierć męczeńska.

Polecenie 3.3.2.

Powiedz, w jaki sposób Prusowie zabili Wojciecha.

Wykupienie zwłok

Bolesław Chrobry wykupił zwłoki biskupa, płacąc za nie tyle srebra, ile ważyło ciało męczennika. Św. Wojciech został pochowany w Gnieźnie.

Polecenie 3.3.3.

  • Wskaż na ilustracji władcę.
  • Co go wyróżnia?
  • Opisz przedstawioną scenę.

Zjazd gnieźnieński

W 1000 roku cesarz Otton III przybył z pielgrzymką do grobu św. Wojciecha w Gnieźnie i złożył Bolesławowi Chrobremu wizytę. Spotkanie to zostało nazwane zjazdem gnieźnieńskim. Bolesław przyjął gościa bardzo uroczyście. Kronikarze zachwycali się przygotowaniem zjazdu oraz bogactwem państwa. Posłuchaj, jak jeden z nich – Anonim zwany Gallem – opisał powitanie cesarza.

Anonim zwany Gallem Kronika polska

Bolesław Chrobry na przybycie cesarza przygotował przedziwne cuda. Najpierw hufce przeróżne rycerstwa, następnie dostojników rozstawił, jak chóry, na obszernej równinie, a poszczególne, z osobna stojące hufce wyróżniała odmienna barwa strojów. A nie była to [tania] pstrokacizna byle jakich ozdób, lecz najkosztowniejsze rzeczy, jakie można znaleźć gdziekolwiek na świecie. Bo za czasów Bolesława każdy rycerz i każda niewiasta dworska zamiast sukien lnianych lub wełnianych używali płaszczy z kosztownych tkanin, a skór, nawet bardzo cennych, choćby były nowe, nie noszono na jego dworze bez [podszycia] kosztowną tkaniną i bez złotych frędzli. Złoto bowiem za jego czasów było tak pospolite u wszystkich jak [dziś] srebro, srebro zaś było tanie jak słoma.
Źródło: Anonim zwany Gallem, Kronika polska, tłum. Roman Grodecki, Wrocław 2003.

Ćwiczenie 3.3.1.

Zjazd gnieźnieński

Niemiecki kronikarz Thietmar [wym. Titmar] opisał przybycie Ottona do grobu św. Wojciecha.

Polecenie 3.3.4.

Zapoznaj się z tekstem źródłowym, a następnie odpowiedz na zamieszczone poniżej pytania.

Thietmar z MerseburgaKronika

Gdy Otton ujrzał z daleka upragniony gród, zbliżył się doń boso ze słowami modlitwy na ustach. Tamtejszy biskup Unger przyjął go z wielkim szacunkiem, wprowadził do kościoła, gdzie cesarz, zalany łzami, prosił świętego męczennika o wstawiennictwo, by mógł dostąpić łaski Chrystusowej. Następnie utworzył zaraz [w Gnieźnie] arcybiskupstwo. […] Arcybiskupstwo to powierzył bratu wspomnianego męczennika Radzimowi i podporządkował mu, z wyjątkiem biskupa poznańskiego Ungera, następujących biskupów: kołobrzeskiego […], krakowskiego […] i wrocławskiego”.
Źródło: Thietmar z Merseburga, Kronika, tłum. Marian Zygmunt Jedlicki, Kraków 2005.

Ćwiczenie 3.3.2.1.

Ćwiczenie 3.3.2.2.

Ćwiczenie 3.3.2.3.

Zjazd gnieźnieński

Polecenie 3.3.5.

Posłuchaj fragmentu średniowiecznej kroniki, aby przekonać się, jakie wrażenie zrobiło na cesarzu Ottonie III przyjęcie w Gnieźnie.

Anonim zwany Gallem Kronika polska

Zważywszy jego chwałę, potęgę i bogactwo, cesarz zawołał w podziwie: „Na koronę mego cesarstwa! To, co widzę, większe jest, niż wieść głosiła!”. I za radą swych magnatów dodał wobec wszystkich: „Nie godzi się takiego i tak wielkiego męża, jakby jednego spośród dostojników, księciem nazywać lub hrabią, lecz [wypada] chlubnie wynieść go na tron królewski i uwieńczyć koroną”. A zdjąwszy z głowy swej diadem cesarski, włożył go na głowę Bolesława na [zadatek] przymierza i przyjaźni, i za chorągiew tryumfalną dał mu w darze gwóźdź z krzyża Pańskiego wraz z włócznią św. Maurycego, w zamian za co Bolesław ofiarował mu ramię św. Wojciecha. I tak wielką owego dnia złączyli się miłością, że cesarz mianował go bratem i współpracownikiem cesarstwa i nazwał go przyjacielem i sprzymierzeńcem.
Źródło: Anonim zwany Gallem, Kronika polska, tłum. Roman Grodecki, Wrocław 2003.

Ćwiczenie 3.3.3.

Ćwiczenie 3.3.4.

Otton III

Otton III chciał wskrzesić dawną chwałę cesarstwa rzymskiego, jednocząc Europę. W skład nowego europejskiego imperium miały wchodzić cztery prowincje: Włochy, Francja, Niemcy i Słowiańszczyzna, czyli kraje zamieszkane przez Słowian. Historycy twierdzą, że podczas zjazdu w Gnieźnie cesarz omawiał ten pomysł z Bolesławem Chrobrym. Polski książę miał zostać władcą całej Słowiańszczyzny.

Polecenie 3.3.6.

  • Wskaż na ilustracji cesarza Ottona III i powiedz, co go wyróżnia.
  • Przyjrzyj się czterem kobietom. Zwróć uwagę na napisy nad ich głowami. Jak myślisz, co postacie te symbolizują?

Ćwiczenie 3.3.5.

Wojny z sąsiadami i koronacja

Kilka lat po zjeździe gnieźnieńskim Otton III zmarł. Władzę w Niemczech objął Henryk II. W Bolesławie Chrobrym widział swojego poddanego, a nie partnera. Stosunki polsko-niemieckie uległy pogorszeniu. Bolesław Chrobry sprawował władzę przez 33 lata. Jego panowanie wypełniły liczne wojny z sąsiadami – Niemcami, Czechami i Rusinami. Książę włączył w granice swego państwa nowe terytoria. W 1025 roku Bolesław Chrobry został koronowany na króla. Był to ostatni rok jego życia.

Definicja

Koronacja
Uroczystość, w czasie której na głowę władcy nakładano koronę, a jego samego namaszczano świętymi olejami. Ceremonia odbywała się w kościele katedralnym. Prowadził ją biskup. Dzięki koronacji rosło znaczenie panującego i jego państwa.

Państwo Bolesława Chrobrego

Polecenie 3.3.7.

  • Wskaż na mapie ziemie Prusów. Odczytaj nazwę morza, nad którym leżały ich ziemie.
  • W jakich grodach założono biskupstwa po zjeździe gnieźnieńskim?
  • Gdzie powstało arcybiskupstwo?

Ćwiczenie 3.3.6.

Życie w państwie pierwszych Piastów

Życie w państwie pierwszych Piastów skupiało się w grodach i wokół nich. Grody były siedzibami urzędników królewskich, którzy w imieniu panującego sprawowali w nich władzę. Byli odpowiedzialni za obronę grodów w czasie najazdu wroga, zbierali też obowiązkowe daniny na rzecz księcia. Władca nie rezydował w jednej stałej siedzibie. Jako właściciel wszystkich ziem jeździł po całym kraju wraz z drużyną i dworem – rodziną i najbliższymi współpracownikami. W ten sposób pilnował spraw państwa i rozstrzygał spory jako najwyższy sędzia.
Wokół grodów powstawała też sieć osad o charakterze rolniczym. Mieszkali w niej chłopi, którzy uprawiali ziemię i hodowali bydło. Jako daninę oddawali księciu: zboże, miód, jaja oraz bydło. Byli też zobowiązani do prac na rzecz państwa – budowali grody i mosty. Specjalne daniny składała ludność mieszkająca w osadach służebnych, zobowiązana do prowadzenia takiej samej działalności w obrębie jednej osady. W niektórych z nich wytwarzano więc jeden typ produktów, a w innych rzemieślnicy świadczyli tego samego rodzaju usługi. Do dziś zachowały się nazwy osad, które wzięły się od ich specjalizacji: w Szewcach wyrabiano buty – robili to szewcy, a w Sokolnikach polowano, wykorzystując sokoły – zajmowali się tym myśliwi zwani sokolnikami.
Przy ważniejszych grodach powstawały targi, czyli miejsca przeznaczone do kupowania i sprzedawania towarów. Były to też miejsca spotkań i wymiany wiadomości.

Ćwiczenie 3.3.7.

Podsumowanie

Ćwiczenie 3.3.8.

Polecenia

  1. 1.
    Jak biskup Wojciech został świętym?
  2. 2.
    Czym był zjazd gnieźnieński i jakie były jego skutki?
  3. 3.
    Jaką funkcję pełniły grody w państwie pierwszych Piastów?