14 Lip

Jan Vermeer, Dziewczyna z perłą.

Nie tylko Nike z Samotraki, krucyfiks mistyczny z kościoła Bożego Ciała we Wrocławiu, dzieła Leonarda da Vinci, Claude’a Moneta czy Vincenta van Gogha, ale również np. reklamy autorstwa Alfonsa Muchy, plakaty Henriego de Toulouse-Lautreca poznają uczniowie liceum na lekcjach poświęconych sztuce. Z kolei o „pisaniu” obrazem, malowaniu uczuć, pięknie pejzażu oraz o współczesnej sztuce użytkowej, logotypach i tatuażach podyskutują gimnazjaliści.

 

Przygotowywane e-podręczniki gimnazjalne do języka polskiego Kultura odmienia i licealne Kultura i życie wzbogaca cykl lekcji objętych wspólnym tytułem Spotkania ze sztuką.

„Program przewidziany do gimnazjum ma przekonać ucznia, że każde spotkanie z dziełem sztuki może być interesujące. Ale by się z nim zmierzyć, trzeba mieć do dyspozycji odpowiednie narzędzia” – wyjaśnia dr hab. Justyna Bajda, odpowiedzialna za prezentację sztuki w podręcznikach gimnazjalnych. „Uczymy zatem, jak można patrzeć na dzieło sztuki; pokazujemy, w jak różny sposób można je opisywać; uświadamiamy, jak różne uczucia i emocje może prowokować u odbiorcy. Poszczególne tematy lekcji poświęconych sztuce łączą się z zakresem tematycznym rozdziałów podręcznika gimnazjalnego” – dodaje.

W gimnazjum dwugodzinne lekcje zostały umieszczone po każdym z dziewięciu rozdziałów. Omawiane są dzieła z różnych dziedzin sztuki (obrazy, rzeźby, projekty wzornicze, sztuka ulicy), wprowadzono różne rodzaje przedstawień (np. portret, autoportret, pejzaż naturalny czy miejska weduta), umożliwia się uczniowi poznanie różnych technik malarskich (olej, akwarela, pastel, graffiti, laserunek, impast, sfumato, rzeźba typu non finito i inne).


Teksty, konteksty i preteksty

Wszystkie lekcje składają się z trzech zasadniczych modułów: Teksty kultury, Konteksty oraz Preteksty. W pierwszym uczeń poznaje nowe dzieło, pracuje z nim, wykonuje ćwiczenia, które pozwalają mu stopniowo przyswoić zasady tworzenia poprawnego opisu dzieła plastycznego. Realizuje zadania kształtujące jego świadomość artystyczną i wrażliwość estetyczną. W obrębie lekcji znajdują się materiały i zadania, które budują podstawową wiedzę dotyczącą sztuki, ale również takie, które zachęcają do dyskusji wokół dzieła, prowokują wypowiedzi i refleksje nie narzucając jednostronnej interpretacji.

Konteksty to moduł, w którego obrębie wprowadzono odniesienia krytycznoartystyczne, teoretyczne bądź literackie (np. teksty poetyckie) pogłębiające wiedzę na temat samego dzieła, ale też umożliwiające uczniowi szersze odczytanie omawianej pracy.

Prowokacyjne Preteksty to tematy, które mają swoje źródło w omawianym dziele sztuki, ale odsyłają ucznia do rzeczywistości mu najbliższej, najczęściej jego własnego otoczenia – świata, który zna najlepiej i z którym się zgadza bądź się przeciw niemu buntuje. Na przykład jeden z najsłynniejszych obrazów Gustawa Klimta Pocałunek stał się pretekstem do rozmowy o współczesnych tatuażach (obraz jest często wykorzystywany jako temat tatuaży) lub o kiczu (nadużycie znanego motywu).

W gimnazjum pojawiają się też lekcje tzw. pogranicza poruszające zagadnienia zawieszone między literaturą a sztuką i pokazujące uczniowi, jak przenikają się różne dziedziny humanistyki. Taką lekcją jest na przykład spotkanie z książką Tracy Chevalier Dziewczyna z perłą, która bezpośrednio odsyła do obrazu Vermeera. Oczywiście, i tu znalazły się zaskakujące Preteksty. Skoro główną rolę zarówno na obrazie, jak i w książce odgrywa kolczyk, autorka lekcji proponuje dyskusję wokół zjawiska piercingu.

Ostatni typ związanych ze sztuką lekcji przypisanych gimnazjum to lekcje opracowane bezpośrednio na podstawie twórczości młodych ludzi, uczniów polskich gimnazjów: fragmenty ich prozy, wierszy, zapisy pochodzące z blogów oraz prace plastyczne. Głównym celem tych lekcji jest pokazanie uczniom wartości ich własnej pracy, uświadomienie młodym autorom, że możliwe jest porównanie prac uczniów z dziełami najwybitniejszych twórców. Stąd np. zestawienie wierszy gimnazjalistki z prozą Ryszarda Kapuścińskiego (kanon z podstawy programowej) albo naukowa analiza jednej z wybitnych specjalistek na temat twórczości młodzieży.

W liceum układ materiału Spotkań ze sztuką jest chronologiczny – autorzy wybrali dzieła, które według nich są najbardziej reprezentatywne, ale i najbardziej interesujące dla omawianej epoki. Na takich przykładach pokazują charakterystyczne cechy danego prądu czy kierunku artystycznego; wskazując jego nowatorstwo, odnoszą się zarazem do tradycji i kodów kultury.


Umiejętność argumentacji

Pomysł wprowadzenia Spotkań ze sztuką do przygotowywanego e-podręcznika jest odpowiedzią na zapotrzebowanie zgłaszane autorom przez nauczycieli. Podczas rozmów prowadzonych przed podjęciem pracy nad e-podręcznikami ich autorzy wielokrotnie słyszeli, że uczniowie nie radzą sobie z mówieniem o innych tekstach kultury niż teksty literackie. Często uczniowie nie są w stanie w omówieniu dzieła sztuki wyjść poza przysłowiowe „podoba mi się”. Lekcje poświęcone sztuce, podobnie jak wszystkie inne w projektowanym e-podręczniku, zakładają postawienie pytania „dlaczego” i dążenie do konstruowania przez ucznia świadomej odpowiedzi. Koncepcja cyklu (wprowadzenie do podręcznika całych lekcji poświęconych sztuce) wykracza poza wymagania podstawy programowej, natomiast wszystkie cele ogólne w obrębie lekcji Spotkania ze sztuką są z nią zgodne. 

Lekcje zostały przygotowane przez zawodowych historyków sztuki: dr hab. Justynę Bajdę (gimnazjum), dr. Andrzeja Jarosza (liceum) oraz mgr Izabelę Magdziarczyk (liceum).