06 Paź

oko

Sprawdź, czy znasz budowę oka? Gałka oczna ma kształt kulisty, a jej zewnętrzną powierzchnię tworzą trzy błony. Twardówka otacza gałkę oczną od zewnątrz, chroni ją przed urazami i nadaje jej kształt. W tylnej części gałki ocznej jest gruba i nieprzezroczysta, natomiast w części przedniej jest cienka i przepuszcza promienie świetlne – ten fragment błony nazywamy rogówką.

Pod twardówką znajduje się naczyniówka, która zawiera naczynia krwionośne, odżywia oko i dostarcza mu tlen oraz odbiera produkty przemiany materii. W przedniej części gałki ocznej naczyniówka przechodzi w tęczówkę, która ma kształt pierścienia. Otwór w pierścieniu to źrenica. W tęczówce znajdują się mięśnie gładkie, dzięki czemu może ona zmieniać szerokość źrenicy i regulować ilość światła wpadającego do oka. Adaptacja oka do natężenia światła jest odruchem bezwarunkowym.

Barwa tęczówki zależy od ilości zawartego w niej barwnika – melaniny. Wszystkie dzieci rodzą się z tęczówką koloru niebieskiego lub szarego, ponieważ komórki barwnikowe, w których produkowana jest melanina, rozwijają się do ok. 3 roku życia. Osoby ciemnookie mają więcej komórek barwnikowych, a tym samym brunatnego barwnika, jasnookie – mniej.

Wyjaśnijmy, jak powstają obrazy. Światło po przejściu przez rogówkę trafia do źrenicy, za którą znajduje się soczewka. Jest ona przezroczysta, a jej kształt może się zmieniać. Promienie świetlne przenikają przez soczewkę, a potem przez leżące za nią ciałko szkliste zbudowane w 98% z wody. Następnie trafiają na powierzchnię siatkówki. Po drodze zostają załamane zarówno przez rogówkę, jak i przez soczewkę – dzięki czemu na siatkówce tworzy się ostry obraz. Światło pobudza komórki receptorowe w siatkówce. Każda z nich zawiera światłoczuły barwnik, który pod wpływem energii świetlnej ulega rozłożeniu i powoduje wzbudzenie impulsu nerwowego. Z komórek receptorowych wędruje on do nerwu wzrokowego, który przekazuje go do ośrodków wzrokowych w korze mózgowej. Tam impulsy nerwowe zostają „przetłumaczone” i zinterpretowane (rozpoznane), dzięki czemu dowiadujemy się, jak wygląda nasze otoczenie.

Podsumowując, oko składa się z gałki ocznej i aparatu ruchowego, odpowiedzialnego za jej poruszanie się, oraz aparatu ochronnego. Aparat ochronny tworzą 2 powieki: górna i dolna, gruczoł łzowy, spojówka, brwi i rzęsy. Mają one za zadanie minimalizować wpływ czynników mechanicznych i drobnoustrojów, nawilżać oraz oczyszczać przednią powierzchnię oka. Brwi i rzęsy zatrzymują ciała obce, pył i pot. Spojówka, cienka błona śluzowa pokrywająca zewnętrzną powierzchnię gałki ocznej oraz tylną powierzchnię powiek, odpowiada za nawilżanie oka. Jest ona silnie unaczyniona i unerwiona. Nawet niewielkie podrażnienie, np. pył wpadający do oka czy lekki dotyk, powoduje ból, mruganie powiekami i łzawienie oka, a często kończy się zapaleniem spojówki. Powieki górna i dolna zamykają oko, chroniąc je przed czynnikami mechanicznymi oraz intensywnym światłem. Gruczoł łzowy produkuje łzy, które oprócz wody zawierają sole mineralne i substancje bakteriobójcze. Chronią powierzchnię gałki ocznej przed drobnoustrojami, oczyszczają ją z pyłów i kurzu oraz nawilżają.

 

Osoby z dysfunkcją wzroku korzystają z różnorodnych urządzeń pomagających im w codziennym życiu, takich jak np. lupy tradycyjne, lupy elektroniczne, powiększalniki, programy powiększające, programy czytające. Osoby niewidome i słabowidzące mogą korzystać z alfabetu Braille’a, nazywanego inaczej pismem punktowym. Stanowi on kod umożliwiający osobom z dysfunkcją wzroku zapisywanie i odczytywanie tekstów z wykorzystaniem zmysłu dotyku. Podstawą alfabetu, który został stworzony w 1824 roku przez niewidomego chłopca Ludwika Braille’a, jest kombinacja sześciu wypukłych punków ustawionych w dwóch kolumnach (po trzy punkty w jednej kolumnie). Każdej literze i cyfrze odpowiada inna kombinacja punktów.