14 Paź

Żeromski

 

Stefan Żeromski był powieściopisarzem, dramaturgiem i publicystą. Urodził się 14 października 1864 roku. Najbardziej znane jego utwory to: Siłaczka (1895), Syzyfowe prace (1897), Ludzie bezdomni (1900), Popioły (1902), Dzieje grzechu (1908), Róża (1909), Wierna rzeka (1912). 


Dzięki e-podręcznikom masz możliwość zobaczyć wnętrze domu pisarza w Konstancinie. (http://www.epodreczniki.pl/reader/c/132535/v/14/t/student-canon/m/j0000000FXB3v20#j0000000FXB3v20_0000000Q)


Stefan Żeromski był jednym z polskich prozaików Młodej Polski (http://www.epodreczniki.pl/reader/c/141804/v/20/t/student-canon/m/j0000000F9B2v23#j0000000F9B2v23_0000000K). „W swoim pisarstwie wykorzystywał konwencje naturalizmu i impresjonizmu (subiektywizm świata przedstawionego, liryzm opisów przyrody, pogłębione kreacje psychologiczne). Został określony mianem poety prozy. Jako pisarz realistyczny – uwrażliwiał czytelnika na krzywdę społeczną oraz problemy historyczno-społeczne (o czym świadczą liczne nawiązania do motywów powstania styczniowego i innych wydarzeń historycznych, tematyka patriotyczna i narodowowyzwoleńcza).”


O poetyckości jego dzieł świadczą przykładowe opisy:

„Wzrok Judyma błądził w zadumaniu po miękkich mchach i biało-zielonych listkach borówek. Każda łodyżka mchu była zbudowana z gwiazdek świetlistych, jakby z promieni słońca, co zetknąwszy się z ziemią w czułe roślinki się przeistoczyły. Gdzieniegdzie pośród tej królewskiej, kochanej, miękkiej zieleni widać było kamionkę szarosinych głazów. Szpakowate, w mech suchy obleczone pnie jodełek przecinały widnokrąg daleki.” (Ludzie bezdomni”)

„Jeszcze gałęzie drzew wysokich są nagie, szare i chude jak chrusty leszczynowe. Barwa ich sprzecza się z dziwnym błękitem, co się kurzy i stoi tuż nad ziemią, między pniami, niby rzadki, rozwiany dymek. Zaledwie pierwsze, zmarszczone i słabe liście wyprysły z końców cienkich gałązek bzu. Ciężkie pęki jak złotolite gruzły zdają się spływać z brunatnych prętów kasztana. Słońce to płomienistym pożarem spada na wilgotną ziemię, to odlatuje do modrych królestw swoich i ginie w różnobarwnej sukni obłoków. Jasne murawy ukazały się na szarym, parującym gruncie. Pierwsze ich pióra drżą, odwracają się i chylą ku słońcu. Radosny świergot ptaków i z oddali wesołe krzyki dzieci dają się słyszeć, a cały przestwór pełen jest woni fiołków.” (Ludzie bezdomni”) (http://www.epodreczniki.pl/reader/c/141804/v/20/t/student-canon/m/j0000007Y2B2v23#j0000007Y2B2v23_00000012)


Stefan Żeromski nie przechodził obojętnie obok recenzji swych dzieł. Tak wyjaśniał recenzentom znaczenie „Przedwiośnia”:

„[…] Oświadczam krótko, iż nigdy nie byłem zwolennikiem rewolucji, czyli mordowania ludzi przez ludzi z racji rzeczy, dóbr i pieniędzy, — we wszystkich swych pismach, a w Przedwiośniu najdobitniej, potępiałem rzezie i kaźnie bolszewickie. Nikogo nie wzywałem na drogę komunizmu, lecz za pomocą tego utworu literackiego usiłowałem, o ile to jest możliwe, zabiec drogę komunizmowi, ostrzec, przerazić, odstraszyć. Chciałem, jak to zaznaczył jeden z czujnych krytyków polskich, a człowiek serca, — «uderzyć w sumienie polskie», — wezwać do stworzenia wielkich, wzniosłych, najczyściej polskich, z ducha naszego wyrastających idei, dokoła których skupiłaby się zwartym obozem młodzież, dziś pchająca się do więzień, ażeby w nich gnić i cierpieć za obcy komunizm. Nie zrozumiano mej przypowieści. Nie uderzyłem w sumienie, lecz tu i tam trafiłem w brzuch, tu i tam w serce poczciwe, niewiedzące, zaślepione. Nie zrozumiano ohydy, okropności, tragedii pochodu na Belweder, — sceny, przy której pisaniu serce mi się łamało. Koroną moich usiłowań stały się pochwalne artykuły w pismach moskiewskich, głoszące, iż przyłączyłem się do komunistów, po prostu i bez namysłu, jakbym się oto zapisał do cyklistów, albo esperantystów.” http://www.epodreczniki.pl/reader/c/132535/v/14/t/student-canon/m/j0000000FXB3v20#j0000000FXB3v20_00000063


Stefan Żeromski był również założycielem Związku Zawodowego Literatów Polskich. Dzięki tego typu inicjatywom artyści zyskiwali na profesjonalizacji wykonywanego zawodu.


Przyjrzyj się karykaturze Stefana Żeromskiego. Zwróć uwagę, jakie cechy fizyczne pisarza zostały uwypuklone http://www.epodreczniki.pl/reader/c/141804/v/20/t/student-canon/m/j0000000F9B2v23#j0000000F9B2v23_0000004A. Porównaj karykaturę ze zdjęciem artysty http://www.epodreczniki.pl/reader/c/132535/v/14/t/student-canon/m/j0000000FXB3v20#j0000000FXB3v20_000tp002.